Pas rënies së murit të Shengenit
By adri | February 5, 2010
Pas rënies së murit të Shengenit
botuar tek gazeta Shqip
Një ndër gjërat që e bën Shqipërinë të famshme në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare është izolimi i skajshëm gjatë së kaluarës komuniste duke bërë shërbyer si ilustrim klasik në literaturë sa herë përmendet termi autarki. Vetëm ndonjë vend si Korea e Veriut mund ta rivalizonte lidhur me këtë koncept Shqipërinë. është ky kontekst historik që e bën heqjen e vizave veçanërisht të rëndësishme dhe domethënëse për vendin tonë. Kjo mungesë e lirisë për të lëvizur, shoqëruar edhe me varfërinë ekstreme ku na katandisi regjimi bëri që Shqipëria të kalonte 180 gradë në të kundërt dhe sërish të merrte një vend në krye të një tjetër fenomeni antipod të marrëdhënieve ndërkombëtare, atë të emigracionit. Shqipëria është vendi kryesor në botë pas Salvadorit për sa i përket peshës së emigracionit në shoqëri.
Prandaj jo më kot heqja e vizave në Shqipëri ngelet si prioriteti numër një i politikës. Nuk është rastësi që hyrja në NATO nuk u pa nga publiku me sensin triumfal që meritonte dhe që integrimi në Bashkimin Evropian perceptohet thjeshtë si eleminimi i torturës së radhave sfilitëse para ambasadave. Fatkeqësisht heqja e vizave ka filluar të portretizohet në debatin publik shqiptar si të ishte një panacea, një ilaç çudibërës për të shëruar të gjitha sëmundjet që kanë kapur vendin tonë. Mirëpo askush nuk ka marrë kurajon ta shohë me sy më realist këtë çështje dhe të tregoj të vërtetën e gjithë kësaj viza-manie, që heqja e vizave kërkohet nga një pjesë e mirë e njerëzve për të braktisur me lehtë vendin.
Për këtë arsye është qesharake që qeveria por edhe opozita ta përdori heqjen e vizave si një tregues të suksesit të politikës shqiptare. Treguesi i vërtetë në fakt ka për të qenë nëse pasi të hiqen vizat vendi ynë nuk braktiset nga ata që deri tani skanë mundur të largohen ose skanë pasur kurajon të rrezikojnë me format ilegale të kalimit të kufirit. Pra suksesi i vërtetë i elitës politike nuk është realizimi i heqjes së vizave, sepse për këtë proces ne jemi në bishtin vendeve lindore por do jetë nëse pas heqjes së vizave asnjë nuk do e përdori këtë mundësi si trampolinë për të emigruar. Suksesi matet me aftësinë që ka pasur kjo elitë për të bindur të gjithë shqiptarët që ky vend e ka një të ardhme.
Së pari duhet vënë në dukje që edhe vetë heqja e vizave nuk mund të përdoret si tregues suksesi sepse procesi i liberalizimit të vizave nuk është një arritje bilaterale por multilaterale. Domethënë nuk është se Bashkimi Evropian po i heq vizat qytetarëve të Shqipërisë me një marrëveshje dypaleshe fal aftësisë negociatore të qeverisë shqiptare si dhe fal arritjeve të vendit tonë në fusha të ndryshme sikurse ka ndodhur me Kroacinë . Procesi i liberalizimit të vizave është një nismë e ndërmarrë nga BE për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor (me përjashtim të
Duhet që mos të abuzohet me emocionet e publikut ndaj barrierës së vizave por të sqarohet mirë se si funksionon ky proces për të mos ta ngatërruar me hapat e procesit të anëtarësimit.
Procesin në fakt e nisi Komisioni Evropian në vitin 2008 për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor duke iu dhënë një udhëzues që përmbante kushte specifike për tu përmbushur si kriter për të hequr vizat. Më pas Komisioni ka shqyrtuar përmbushjen apo mospërmbushjen e këtyre detyrimeve në çdo vend një e nga një dhe ka propozuar për ata që i kanë realizuar që të hiqen vizat. Konkretisht serbët, malazezët dhe maqedonasit i përmbushën që vjet kriteret e udheëtojnë tashmë prej dhjetorit të kaluar pa viza shengen, kurse ne dhe boshnjakët kemi ngelur prapa e shpresohet që të na hiqen vizat sivjet. Këtu duhen eleminuar edhe pretendimet qesharake që vërtiten kafeneve se gjithë këto koncensione energjitike ndaj Italisë apo lëshime politike ndaj Greqisë me kufirin, shkollat, varrezat e regjistrimin janë bërë për hir të mundësimit të procesit të liberalizimit. Në fakt ky proces është kryesisht teknik dhe mundësohet si lidhje e shkurtër me Brukselin, pa ndërmjetësimin e Romës apo Athinës. Madje nëse do shikohet nëse këto vende po na shpaguajnë ndonjë gjë lidhur me lëshimet që kemi bërë deri tani duhet parë se si trajtojnë aplikantët e vizave shqiptare në këtë periudhë. Vështirësia më e madhe e hasur nga qytetarët shqiptarë për të nxjerrë viza vjen pikërisht nga këto dy vende që kanë edhe përqindjen më të madhe të refuzimit të aplikimeve për viza.
Megjithatë të tregohemi largpamës e ta kthejmë vëmendjen tek impakti i heqjes së vizave në Shqipëri. Pikësëpari ka mjaftueshëm arsye për të menduar se heqja e vizave do shoqërohet me një eksod të ri shqiptarësh drejt BE-së. Kjo bindje motivohet jo vetëm nga niveli i lartë i emigracionit të deritanishëm, por edhe nga vazhdimësia e kalimit klandestin të kufirit, nga numri i madh i përpjekjeve në vijim të bashkimeve familjare, nga çmimet e larta të vizave shengen në treg të zi, nga numri i madh i qytetarëve që duan të bëhen të ashtuquajturit homogjenë apo që kanë ndryshuar fenë e kombësinë për të siguruar dokumenta udhëtimi e qëndrimi në Greqi si dhe nga fakti që mbi 700 000 mijë shqiptarë aplikojnë çdo vit për llotarinë amerikane të emigrimit Green Card. Këto indikatorë duke u shtuar me zymtësinë e zhvillimeve politike që po hasim dhe me stanjacionin ekonomik me të cilin po përballemi e zhvleftësonë pretendimin se numri i atyre që do ikin do jetë i ulët sepse “kush deshi të iki ka ikur tashmë”. Në fakt janë të shumtë ata që duan të ikin por që nuk ikin sepse largimi ilegal në të vërtetë ngelet i rrezikshëm dhe i shtrenjtë. Rrethanat e tanishme më bëjnë mua të hamendësoj se në pak vite pas heqjes së vizave të paktën 10% e popullsisë shqiptare ka për t’u larguar.
Rasti i Rumanisë ku mbi dy milione qytetarë ose mbi 10% e popullsisë 22 milionëshe kanë shkuar në emigrim pas heqjes së vizave në 1 janar 2002 (duke iu shtuar 1.5 milionëve që tashmë ishin emigrantë) është një rast tipik ilustrativ që paralajmëron deri diku çfarë pritet të ndodhi tek ne. Për më tepër që rumunët ndryshe nga ne, janë larguar masivisht nga një vend që ka pasur një rritje stabël ekonomike, ka pasur më shumë mirëqënie, administratë më cilësore, shërbime publike më efikase dhe infrastrukturë më të mirë se jona si dhe ka pasur motive më shumë si shoqëri për të qenë optimiste përderisa e kishin të qartë datën 2007 të anëtarësimit në Bashkimin Evropian.Interesant ka qenë edhe një lajm i ardhur nga Maqedonia dymilionëshe në fillim të janarit që pavarsisht nga domethënia pati shumë pak jehonë në shtypin shqiptar. Në datën 9 janar Ministria e Brendshme e Maqedonisë deklaroi se prej heqjes së vizave në datën 19 dhjetor , rreth 150 000 qytetarë maqedonas ishin larguar drejt vendeve Shengen dhe prej tyre vetëm 60 ishin kthyer.
Këtu vlen për t’u theksuar se një tjetër faktor që ka për të kontribuar në largimin e shtetasve tonë ka për të qenë edhe sensi i fortë i mikëpritjes. Domethënë dihet që një emigranti shqiptarë po t’i shkojë një familjar apo mik i ngushtë ka për t’i bërë konak, duke hapur divanin apo një krevat portativ për ta bujtur. Kjo do të thotë që një numër shumë i konsiderueshëm shqiptarësh që banojnë këtu kanë mjaftueshëm të afërm emigrantë që mund të shërbejnë si bazë për një fazë të parë të largimit. Fundja kështu ka funksionuar edhe më parë ku një emigrant i suksesshëm tërhiqte kryesisht ilegalisht një mik ose person të familjes.
Është e vërtetë që heqja e vizave do të thotë udhëtim drejt vendeve Shengen për një afat maksimal prej 90 ditësh në një periudhë gjashtëmujore dhe nuk është njësoj si lëvizja e lirë e pakufizuar që aplikohet pas procesit të anëtarësimit në BE, por gjithësesi është shumë më tepër sesa kalimi në këmbë i Gramozit, me skafe i Adriatikut apo me dokumenta të shtrenjta fallco. Pasi skadojnë këto 90 ditë këta individë konsiderohen ilegal por tashmë janë qindra mijëra shqiptarët që prej vitesh jetojnë e punojnë ilegal nëpër vende të BE-së pa iu hyrë ndonjë gjemb në këmbë. Për më tepër që edhe një pjesë e madhe e atyre që qëndrojnë legalisht në vendet pritëse punën e bëjnë gjithësesi në të zezë.
Duke parë këtë prespektivë vërshimi potencial emigrimi do të ishte shumë me vënd të bëheshin nga institucionet përkatëse shtetërore projeksione lidhur me impaktin që do të ketë në sektorë të ndryshëm të ekonomisë në veçanti dhe në shoqërinë tonë në përgjithësi. Nëse do të ketë një dallgë të re emigracioni ky padyshim ka për të ardhur kryesisht nga periferia apo zonat rurale ku kushtet e jetës janë mizerabël. Bujqësia shqiptare (20% e ekonomisë sonë ) ka për tu dëmtuar rëndë duke ulur ndjeshëm prodhimin vendas, duke rritur koston e produkteve për shoqërinë, duke rritur importin dhe duke thelluar më tej defiçitin tregtar e largimin e valutës.
Një tjetër sektor që ka për tu prekur rëndë ka për të qenë padyshim turizmi. Deri tani shqiptarët e kanë pasur të pamundur të udhëtojnë drejt perëndimit e kanë qenë të kushtëzuar ti kalojnë pushimet verore në bregdetin tonë. Mirëpo në kushtet kur hiqen vizat jo vetëm nga kurioziteti për të parë atë që deri tani e kanë shijuar nëpërmjet ekraneve, jo vetëm për t’u çmallur me të afërmit por edhe për të provuar shërbime turistike më cilësore e shpesh më të lira se tonat një pjesë e madhe kanë për ta braktisur bregdetin e Jonit dhe Adriatikut. Nga ana tjetër një pjesë e madhe e turistëve tonë përbëhen nga emigrantët të cilët vijnë t’i kalojnë pushimet në Shqipëri për të kombinuar shlodhjen me çmalljen me të afërmit. Vlen gjithashtu të përmendet edhe mundësia e largimit të turistëve që vijnë nga Maqedonia tanimë që ata mund të udhëtojnë lirshëm si dikur për në bregdetin grek. Në kushtet kur fal heqjes së vizave të afërmit e tyre mund të venë vetë t’i vizitojnë në vendet perëndimore gjatë vitit, një pjesë e madhe e emigrantëve do rreshtin së ardhuri në bregdetin shqiptar për pushimet e kanë për të ardhur vetëm shkurtimisht për sebepe familjare.
Ky distancim i emigrantëve prej Shqipërisë ka për të rënduar më tej situatën e sektorit të ndërtimit (14% e ekonomisë) i cili i mbanë sytë nga emigrantët që vijnë në gusht e dhjetor për të hequr qafe stoqet e shumta banesave të përfunduara tashmë prej vitesh. Për më tepër që shkeputja e mëtejshme e emigrantëve dhe rritja e bashkimit familjar ka për të sjellë uljen e remitancave që përbëjnë limfën e ekonomisë sonë. Po kështu vetë largimi i më shumë qytetarëve prej periferisë drejt perëndimit heq një munër të madh potencial blerësish banesash që mund të transferoheshin drejt qendrës si dhe rrit koston e krahut të punës pasi ajo do pakësohet. Uljen e kërkesës për punë e për rrjedhojë rritjen e kostos së krahut të punës kanë për ta vuajtur edhe të tjerë sektorë të ekonomisë. Keq kanë për ta pësuar edhe investimet private në disa sektorë specifik shërbimesh si shëndetësia dhe shkollimi. Bëhet këto lloj shërbimesh qytetarë kanë një ndjeshmëri të veccantë për cilësinë dhe nuk kanë luksin të investojnë disa here kur kanë nevojë pasi mund të jetë tepër vonë prandaj maten mirë. Prej kohësh ka nisur në Shqipëri një lloj turizmi shëndetësor që ka për t’u masivizuar kur të mundësohet që njerëzit të venë e të kurohen në klinika të mira perëndimore pa patur pengesën e vizës duke shpërfillur klinikat private shqiptare. Edhe arsimi privat mund të ketë të njëjtin fat pasi më shumë njerëz do lëvizin lirshëm, zbulojnë e kuptojnë që arsimi në perëndim është shumë më cilësor në shumë shtete është falas dhe kostoja e jetës është e përballueshme. Një shuplakë të fortë kanë për të pësuar nga heqja e vizave edhe tregtarët, sidomos ata të disa produkteve relativisht të shtrenjta si elektroshtëpiaket, veshjet dhe mobiliet. Këta tregtarë nuk do konkurrojnë më me dy tre dyqane të tjera me të cilat mund të bien ujdi për ti mbajtur ccmimet të fryra por me qindra dyqane të mëdhaja që janë më efikase dhe më profesionale të Greqisë dhe Italisë. Tregtarët do kenë të bëjnë me klientë që janë më mirë të informuar, që do kenë më shumë mundësi zgjedhje dhe për të cilët shpesh do jetë me më shumë leverdi që mallrat e shtrenjta t’i blejnë vetë në perëndim.
Kuptohet që të parët që kanë për t’u larguar kanë për të qenë njerëzit më të pakënaqur që do të thotë se edhe opozita ka për t’u dëmtuar deri diku pasi ka për t’u zbehur presioni nga poshtë dhe nga ka për t’u larguar një pjesë e elektoratit potencial. Emigracioni është një valvul sigurese tipike për të shkarkuar e larguar trysninë sociale që do të thotë që edhe presioni nga poshtë për një qeverisje më të mirë dhe efikase ka për t’u zvogëluar.
Pra ndryshe nga sa është duke u portretizuar në mënyrë dritëshkurtër nga gjithë faktorët dhe aktorët e rëndësishëm të shoqërisë sonë, sipas të gjitha gjasave heqja e vizave jo vetëm që ska për të shëruar plagët e vendit tonë, por ka për t’i majisur më tej. Heqja e vizave nuk ka për ta zbukuruar realitetin tonë por ka për ta nxjerrë në pah të plotë dhe të vërtetë këtë realitet. Ka për ta nxjerrë nën dritën e dielllit, duke treguar që ky vend është katandisur nga ata që e drejtojnë në një vend të pajetueshëm nga një pjesë e mirë e shoqërisë që mezi pret të largohet. Rënia e murit të shengenit ka për të qenë një rishfaqje e dhimbshme e atij fenomeni që i ka lënduar shqiptarët gjatë gjithë valles së moteve, kurbetit.
Topics: Shkrime | No Comments »
Shqipëria e Realit dhe Shqipëria e realitetit
By adri | January 29, 2010
Shqipëria e Realit dhe Shqipëria e realitetit
botuar tek gazeta Shqip
Prej një jave vazhdon jehona e fikjes së dritave të stadiumit Qemal Stafa në ndeshjen midis Realit të Madridit dhe Gramozit, duke uzurpuar hapjen e revistave kryesore të lajmeve në televizione, faqet e para dhe titujt kryesorë të shtypit shqiptar si dhe duke u bërë subjekt debati për opozitën politike e mbarë tavolinat shqiptare të mbushura me kafe e llafe. Kuptohet që ngjarja në vetvete është tragjikomike por kurrsesi nuk meritonte atë shqetësim, angazhim apo mobilizim të gjithë aktorëve të gjallë të shoqërisë shqiptare sikur të kishte ndodhur ndonjë gjëmë e madhe. Mirëpo reagimi kaq i ekzagjeruar në fakt tregon diçka tjetër, faktin që ekziston një hendek i thellë që sa vjen e zgjerohet midis masës së gjerë të shoqërisë dhe elitës ose atij segmenti të shoqërisë që ka përqendruar në dorën e vetë pushtetin politik dhe ekonominë e që mund të thirret ndryshe oligarki, kastë apo klikë. Menjëherë u ngritën në këmbë prokuroria, policia, ministritë duke hapur hetime, ngritur akuza, pushuar njerëz e shoqëruar në polici të dyshuar, më një zell të paparë që nuk është hasur në raste të tjera më serioze si për shembull përmbytjet e Shkodrës apo aksidentet fatale në minierat e Bulqizës. Oruelli për këtë situatë do të thoshte që në Shqipëri të gjithë janë të barabartë por ca janë më të barabartë se të tjerët.
Pikësëpari ekzistencën e ekstremeve të kundërta në shoqërinë tonë e ilustron vetë ironia e ardhjes së asaj skuadre me ato shuma marramendëse të paguara pikërisht pa u zgjidhur kriza e përmbytjeve. Ndërkohë që vendin tonë po e pllakos varfëria, shtohet papunësia dhe rrugët janë të mbushur me fëmijë të braktisur lypsarë jepen 2.5 milionë euro për një shfaqje megallomaniake duke sjellë Real Madridin në Shqipëri. Kjo situatë të kujton organizimin qëmoti të Miss Europa apo sjelljen e La Bouche në koncert në vendin tonë në kushtet kur deti ishte i mbushur me gomone shqiptarësh që vërshonin me kokën në torbë në kërkim të një jete më të mirë në Perëndim. Përpos që ishte e paarsyeshme si shpenzim sepse po të shtoheshin edhe 2 milionë eurot e ndeshjes së Milanit me Tiranën mund të mjaftonin për të ndërtuar një ekip shqiptar me blerje edhe sportistësh të huaj mjaftueshëm të fortë sa të ecte përpara në eliminatoret e garave ndërkombëtare si Liga e Kampioneve dhe t’i sillte skuadrat më të mira të Evropës të vinin natyrshëm në Shqipëri e jo në mënyrë artificiale duke i joshur me shuma të majme.
Por ajo që tregon më së miri disnivelin në shoqërinë tonë dhe faktin që vendi ynë po ecën me dy marshe shpejtësie është pikërisht reagimi ekstrem i përfaqësuesve të elitës sonë “thua gjithçka në vendin tonë është duke shkuar fjollë , dhe ky aksident i poshtër na shembi një reputacion që me aq shumë mund dhe meritë e kemi ngritur lartë”. E kundërta është e vërtetë, ajo që ndodhi me fikjen e dritave në stadium është më se e natyrshme dhe e pritshme për një vend si yni që e ka traditë këputjen e rrymës prej dekadash tashmë. Mungesa e profesionalizmit dhe defektet e shërbimeve publike në Shqipëri janë të pranishme në çdo sektor, rastësi do ishte po të shpëtonte stadiumi nga këto rrenga që ne hasim çdo ditë. Pse gjithë kjo çudi e hakërrim xhanëm , a nuk është ky i njëjti stadium për të cilin hëngrëm një gjobë sepse nuk kishte ujë të ngrohtë për futbollistët e Danimarkës. Reagimi kaq agresiv ndaj cënimit të ndeshjes së Realit ky ishte përqendruar vëmendja e shumë mediave ndërkombëtare është në një far mënyre materializimi i shprehjes shqiptare “ më mirë të ikë syri sesa nami”. Pra në një far mënyre ne e pranojmë si normale dhe gëlltisim çdo situatë apo problem në vendin tonë, por vetëm jashtë mos të na tregojnë me gisht e të tallen me ne.
Të krijohet përshtypja e fabulës së fshatit në dasmë që indinjimin më të madh e ka kur vijnë krushqit nga tjetërkund dhe ndodh ndonjë prapësi në dasmë që i nxjerr llafin e keq nëpër dynja. Apo ajo situata ku gangsterë që janë marrë me gjithfarë trafiqesh apo paudhësish indinjohen e turpërohen më shumë jo kur e mësojnë njerëzit se janë kriminelë por kur iu prishet makina luksoze në mes të bllokut dhe lënë shije të keqe në sytë e rinisë trendy të Tiranës. Pse u dashka të na ndodhë kjo situatë me Realin e Madridit apo të lexojmë një shkrim sarkastik të Adrian Gill për t’u acaruar për njollat që na vendosin jashtë? Pse duhet të vinte Reali që ne të kuptojmë realitetin? Ne fundja reputacionin e keq ia vendosim vetë Shqipërisë. Kryeministri shoqëruar nga isoja e mazhorancës në parlament e akuzon liderin e opozitës si kryetarin e opozitës si drejtuesin e mafias më të rrezikshme të Evropës. Pra i nxjerr bojën Shqipërisë sepse i bie që vendi ynë s’ka bërë asnjë hap përpara në përmbushjen e kritereve integruese të Kopenhagenit për të vendosur shtetin ligjor përderisa kemi mafien më të fuqishme në gjirin tonë dhe e kemi aq të fortë sa ka shtënë në dorë gjithë opozitën. Kuptohet që kur lideri i shtetit e thotë troç këtë gjë vetë dhe raportohet nga Reuter, AFP e të tjera agjenci të huaja lajmesh ky fakt skalitet në memorien e evropianëve dhe s’ka sesi të pinë ujë më reklamat dorëshpuara të ministrisë së kulturës në Euroneës e CNN. Edhe nga ana tjetër opozita konkurron në garën e përbaltjes se vendit tonë duke nxirë me përkushtim të madh qeverinë dhe shtetin tonë sapo i bie rasti të komunikojë me të huaj duke e krahasuar kryeministrin me Ahmedin Nexhadin apo Çavesin. Në këtë lojë nuk ngelen prapa edhe aktorë të ndryshëm të medias që aktorët kryesorë të politikës i etiketojnë si Adolf Hitler, pervers etj etj.
Po edhe sikur të mos ishin kaq të zellshëm personalitet kryesore të elitës shqiptare për “ të larë jashtë shtëpisë ato rroba të pista” që fundja vetë i ndyjnë, prapëseprapë nuk mund të pritet që ne të kemi një imazh diametralikisht ndryshëm nga realiteti dominues i vendit tonë. Ajo që ndryshon është oazi i vogël në Tiranë që mund të jetë me të vërtetë në Evropë për sa i përket stilit apo standardeve të jetës por pjesa tjetër është krejt ndryshe. Individë nga elita shqiptare ballafaqohen dhe indinjohen me problemet e pjesës tjetër shqiptare vetëm në raste sporadike si për shembull ikja e dritave nga semaforët dhe bllokimi i trafikut si rrjedhojë apo ikja e dritave në stadium. Nuk e dinë që në Shqipërinë rurale këputja e dritave vazhdon rregullisht dhe voltazhi i furnizimit është shumë i ulët. Individë të kësaj sëre indinjohen sepse nuk ka ëi Fi në një lokal të Tiranës ndërkohë që në Bulqizë minatorë në kushtet e skajshme të skamjes vdesin një e nga një tek mbledhin mineralin e kromit në dorë. Nga një anë është shoqëria e stilit big brother me të rinj ekstravagantë e në modë e nga ana tjetër spikat bujqësia shqiptare në kushtet mesjetare ku mungon mekanika bujqësore e toka plugohet ende me kafshë apo korret me vegla dore. Nga një anë nga elita artikulohen debate bashkëkohore postmoderne që lidhen me çështje si pirja e duhanit, martesat brenda gjinisë apo ndotja ambjentale ndërkohë që një pjesë e mirë e shoqërisë ndodhet në kushte protomoderne me sfida mbijetese. Nga një anë jemi në pararojë të futjes së teknologjisë dixhitale televizive në Evropë por nga ana tjetër kemi mijëra të ngujuar nga gjakmarrja.
Ilustrime të tilla të ekstremeve të shoqërisë sonë janë të panumërta dhe dëshmojnë për një realitet të hidhur që po përvijohet dukshëm në Shqipëri, atë të oligarkisë. Me oligarki nënkuptohet zotërimi i pushtetit politik, ekonomik dhe i sigurisë nga një grusht njerëzish të cilët pengojnë pjesën tjetër të shoqërisë që të fus hundët e marrë pjesë në këto sfera. Ky disnivel realitetesh shqiptare është një dëshmi që tregon që vendi ynë është larg nga të qenurit një ekonomi tregu ku konkurrenca e lirë ta pamundësonte kontrollin e ekonomisë nga një numër i kufizuar biznesmenësh me mbështetje politike si dhe larg të qenurit një demokraci ku qeverisja të ishte në shërbim të të qeverisurve dhe nën kontrollin e vullnetit të shumicës. Kjo situatë e riqarkullimit të elitave dhe kalcifikimit të një oligarkie na shpie larg nga realiteti evropian, e na afron më shumë me realitetin e Amerikës Latine. Edhe atje në shumicën e shteteve pjesa më e shoqërisë është e vetëdijshme që nuk ka shans të ndryshojë statusin e vetë e të bëhet pjesë e lojës së madhe politike, prandaj mjaftohet të këndojë, kërcejë, prodhojë e shikojë telenovelas, e të ëndërrojnë të bëhen të pasur duke vënë loto apo duke luajtur futboll. Këtu ironia e fatit na ndërlidh sërish me botën amerikano latine. Edhe ne vdesim për telenovela. Edhe tek ne masat po ndihen të përjashtuara nga loja e madhe politikës dhe ekonomise, po shtojnë cinizmin dhe apatinë politike dhe përqëndrohen gjithnjë e më shumë tek jeta e përditshme gjëra më bajate sipërfaqësore si muzika tallava e stilit BBF apo tek lotaritë e panumërta. Por analogjia mund të bëhet edhe me rastin tipik të Realit të Madridit dhe “bukën dhe cirkun” që ata dhanë në Tiranë në datën 20 ( edhe pse jo me lavdinë e impaktin që pritej). Edhe andej vdesin për shfaqjet e magjepsëse ndërkohë që një pjesë e madhe e shoqërisë është në varfëri ekstreme. Mjafton të përmendet Rio de Janerio në Brazil që nga një anë ka 750 favelas me pothuaj një milion e gjysëm banorë dhe nga ana tjetër cdo fund shkurti e fillim marsi organizon karnavalet më masive në botë dhe në 2016 do organizojë lojërat olimpike.
Topics: Shkrime | No Comments »
Shteti paramodern
By adri | January 18, 2010
Shteti paramodern
botuar tek gazeta Shqip
Fatmirësisht po duket se kriza e përmbytjes po shkon drejt mbylljes dhe falë Perëndisë mëshirëplotë dhe angazhimit vetëmohues të shumë njerëzve që morën pjesë në përballimin e kësaj krize, shpëtuam pa viktima. Tani që kaluam fazën ku rrinim me zemër të ngrirë nga frika e përkeqësimit apo rrezikut të jetëve njerëzore, kjo situatë meriton të shqyrtohet e analizohet me kthjelltësi. E keqja më e madhe që mund të na ndodhë në këtë situatë është që të mos nxjerrim mësim nga ky pësim dhe ta lëmë të harrohet çfarë ngjau, duke shpresuar në mënyrë dritëshkurtër që mos të na e sjellë sërish fati të tillë situatë.
Fatkeqësisht kjo ngjarje nuk mund të konsiderohet e jashtëzakonshme, sepse fatkeqësitë natyrore dhe prag-katastrofat në Shqipëri janë bërë normalitet, duke pasur parasysh sa të shpeshta e të rregullta janë bërë. Nëse pak javë më parë në Kopenhagën mblidheshin liderët botërorë për të diskutuar zvogëlimin e impaktit të njeriut ndaj natyrës dhe kthimin në dorë të natyrës së më shumë pushteti, kjo sfidë nuk ka kurrfarë lidhje me realitetin shqiptar. Ne ndodhemi në një pozicion diametralikisht të kundërt, sepse ende nuk e kemi bërë zap natyrën. Në kushtet tona duket se qytetërimi shqiptar nuk ka arritur të nënshtrojë forcat e natyrës, pasi shumë prej fateve tona varen pikërisht nga tekat apo vullneti i natyrës.
Kur s’bie shi, nuk kemi energji elektrike, detyrohemi të rrimë me orë të tëra në terr, industria shkatërrohet e populli depresionohet. Kur bie shumë shi, kemi përmbytje. Kur është shumë nxehtë, plasin zjarre e detyrohemi të angazhojmë gjithë shtetin dhe të kërkojmë ndihmën e avionëve grekë për të fikur zjarret e jugut. Shpesh nuk ia dalim t’i fikim e lutemi që të ndërrojë era apo të bjerë ndonjë shi, ose thjesht presim që të mbarojë vetë zjarri, pasi të ketë shkrumbuar ç’ka gjetur përpara. Mirëpo nuk gjejmë rehati as kur është e kundërta, pra kur është tepër ftohtë fillojnë ngricat e shkatërrohen mbjelljet në bujqësi. Kur bie shumë borë bllokohen rrugët dhe humbet komunikimi me një pjesë të mirë të Shqipërisë malore dhe shumë fshatra futen në gjumë letargjik e furnizohen nga ajri. Madje disa zona, si Vermoshi, gjatë dimrit lidhen me pjesën tjetër të Shqipërisë, duke udhëtuar për në Mal të Zi nëpërmjet pikës kufitare të Gërnçarit në Plavë e Guci e mandej zbresin në Han të Hotit për t’u futur në Shkodër. Dhe gjithë këto telashe ndodhin në një vend me një klimë relativisht të butë dhe jo me kushte ekstreme moti.
Ballafaqimet me fatkeqësitë janë të panumërta, sa janë bërë gati-gati normalitet, në Peshkopi ndodh tërmeti, pastaj del Gjanica nga shtrati, ndonjëherë del edhe Shkumbini, pastaj fillon e sulmon karkaleci arat, më pas shpërthen zjarri. Po kështu vendi ynë ka një ndër nivelet më të larta të erozionit në Europë dhe nuk është rastësi që vetëm para pak ditësh disa shtëpi rrëshqitën në Hekal duke rrezikuar seriozisht jetën e banorëve të tyre. Në këto rrethana nuk është përgjegjësi apo triumf i shtetit që këtyre individëve t’u jepet ndihma e duhur kur ju ka ndodhur gjëma, por përgjegjësi apo arritje është kur identifikohen paraprakisht zonat e rrezikuara dhe merren masa që këto rreziqe të minimizohen.
Duke u nisur nga rasti i Hekalit, për shembull, do të kishte qenë me vlerë që jo vetëm të ndërpritej shpyllëzimi, por të pyllëzoheshin këto zona me rrezik shkarje e erozioni, sikurse në vendet e rrezikuara nga përmbytja të ndërtoheshin argjinatura më efikase. Holanda ka gjysmë mijëvjeçari që e ka pothuaj një të tretën e territorit dhe mbi gjysmën e popullsisë nën nivelin e detit e ia ka dalë me efikasitet ta fitojë betejën me detin, ndërkohë që sot në Lezhë, në epokën e internetit dhe satelitëve, duhet të mbajmë sytë nga qielli për të shpresuar që përmbytjet të bëjnë ndonjë vit pushim e mos të shfaqen siç e kanë bërë zakon çdo vit.
Nuk ka nevojë që të gjendet ndonjë fajtor që ka hapur më vonë sesa duhej digat për të nxjerrë përgjegjësinë e shtetit shqiptar përballë kësaj nëpërkëmbjeje që i bëjnë forcat e natyrës shoqërisë sonë. Këtu nuk bëhet fjalë vetëm për këtë qeveri, por për të gjitha qeveritë të cilat e kanë ndjerë veten në pushtet aq të përkohshme dhe rastësore, sa prej dekadash nuk kanë investuar për të mirëmbajtur apo përmirësuar infrastrukturën që u paraprin problemeve që mund të vijnë nga natyra. Prandaj do të ishte mirë që qeveria mos të krenohej me reagimin prej zjarrfikësi, sepse indikator suksesi duhet të kishte qenë parandalimi.
Kjo qeveri mund të krenohet vetëm pasi të ketë bërë një strategji që t’i paraprijë çdo lloj eventualiteti të ngjashëm, si dhe duke krijuar kapacitete njerëzore e mbledhur bazë materiale që të tilla operacione humanitare të mos përballen më në mënyrë amatore duke improvizuar me mjetet rrethanore, por të ballafaqohen në mënyrë profesionale. A mos vallë duhet që (larg qoftë) të na ngjajë edhe ne një tërmet i madh që të vihet në veprim qeveria për të studiuar siç duhet ndërtesat e reja, me leje e pa leje, për të parë nëse përmbushin standardet minimale sizmike, sikurse bëri Turqia vetëm pasi e pësoi në mënyrë tragjike tërmetin e vitit 1999? A duhet që të shkrumbohet bashkë me njerëzit një pallat i tërë për të kuptuar që një pjesë e mirë e ndërtimeve tona nuk respektojnë normat bazë të sigurisë kundër zjarrit, se shtimet e reja të qyteteve s’kanë hidrovolantë apo shkallë zjarri e madje në shumë skuta nuk futet dot as makina e zjarrfikësve?!
Një tjetër element dytësor, por simbolik, që la mbresë tek flitej për përmbytjet është viti 1988. Është për të ardhur keq kur dëgjon të të përmendet kaq dendur nga zyrtarët rregullorja e vitit 1988 dhe pikërisht viti 1988 të përmendet si garanci cilësie e sigurie. Ka një simbolikë shumë ilustruese fakti që si mënyrë për të justifikuar qeveritarët thonë ka tridhjetë vite që nuk është vënë dorë, duke harruar që në këto tri dekada, gjatë njërës dekadë pushtetin në dorë e ka pasur partia në fuqi, dhe në një tjetër opozita.
Për mos të folur pastaj që në kushte alarmi duhet të kthehemi tek ekspertët e kohës së “xhaxhit”, se pas tri dekadave nuk ia kemi dalë si vend që të prodhojmë breza të rinj ekspertësh që të maten me të vjetrit. Gati-gati të krijohet përshtypja se ky shtet ecën për inerci nga e kaluara e jo se dikush sot e mban në këmbë.
Në situatën e sotshme, përgjegjësia e shtetit nuk qëndron thjesht te shkarkimi i vonuar i digave, por edhe te fakti që nuk mban në nivel funksional hidrovoret dhe sistemin e irrigimit, bile duke prishur ato shtëpi që i bllokojnë apo dëmtojnë. Qëndron edhe te fakti që lejon të shkatërrohet shtrati i lumenjve prej kompanive të ndërtimit që marrin inerte, duke i bërë këta lumenj gjithnjë e më të rrezikshëm. Për mos të folur pastaj që përveçse Lanës apo ndonjë përroi tjetër në të tjera qytete të Shqipërisë, lumenjtë e mëdhenj nuk janë të disiplinuar në shtretër artificialë prej betoni apo guri, sikurse është bërë shekuj më parë në mbarë qytetet europiane.
Të gjitha këto sfida, që përmenden natyrore, janë sfida tipike me të cilat përballeshin shoqëritë para-industriale. Në historinë e njerëzimit, përballja me sezonin e shirave dhe përmbytjeve lumore në fakt është një ndër indikatorët thelbësorë të etapave të zhvillimit të qytetërimeve. Qytetërimet më të hershme lidhen pikërisht me nënshtrimin e mandej vënien në shfrytëzim të luginave lumore, konkretisht Tigri, Eufrati, Nili, Indusi dhe Lumi i Verdhë.
Ndërtimi i hershëm i sistemeve të kullimit dhe vaditjes bëri që ato zona të kërcënuara çdo mot nga përmbytja, të bonifikoheshin e të shndërroheshin nga moçale, në burime begatie e për rrjedhojë zhvillimi, kulture, fuqie e lavdie. Është me të vërtetë dramatike të mendosh që nga një anë sumerianët e Mesopotamisë mbi 7 mijë vjet më parë krijuan sistemin e parë të irrigimit dhe hodhën hapat e parë të bujqësisë duke shndërruar Tigrin dhe Eufratin nga barrë në aset, dhe nga ana tjetër të shohësh sot shqiptarët që vazhdojnë ta shohin Drinin me frikë sikurse përmendej edhe në tregimet e moçme shqiptare.
Prandaj është e domosdoshme që kapitulli i përmbytjeve të mos mbyllet me kaq, por që ky vetëdijesim dhe solidaritet të shndërrohet në angazhim për të hartuar dhe zbatuar plane mbarëkombëtare, për t’u paraprirë problemeve që mund të ndodhin me natyrën në të ardhmen. Përpos kësaj do të duhej që të organizoheshin për të ardhmen struktura të specializuara e të pajisura mirë të ndihmës humanitare apo të emergjencës. Ne kemi pasur raste të shumta të tërmeteve, përmbytjeve, zjarreve, madje edhe të epidemive, si ajo e kolerës dhe poliomielitit, dhe është e pafalshme që nuk kemi ndërtuar struktura siç kanë qenë dikur repartet e Mbrojtjes Civile të Republikës, që të jenë të profesionalizuara për të përballur këto fatkeqësi.
Deri më sot kemi parë që kur ka stuhi, duhet thirrur Roja Bregdetare italiane për të shpëtuar anijet, se vetë nuk e kemi këtë shërbim; shërbimi ynë tercial mjekësor është i pamjaftueshëm dhe shpesh viktimat e fatkeqësive apo aksidenteve duhen fluturuar për në Itali për të marrë shërbim të kualifikuar; analizat e gripit duheshin çuar në Rumani; kur na përfshin keq zjarri, duhet të thirren avionët grekë e kështu me radhë. Edhe në menaxhimin e kësaj krize të përmbytjes u pa qartë që, pavarësisht nga angazhimi i zellshëm i gjithë strukturave, veprimet ishin amatore dhe të improvizuara, mjetet që përdoreshin ishin rrethanore, shpesh kishte dublikime strukturash apo inkoherencë në veprime. Nuk kishte procedura standarde, protokolle, strategji apo plane-veprimi të menduara mirë kohë më parë për t’i bërë ballë situatës.
Për të ilustruar më mirë këtë mangësi në plane, mjete dhe njerëz të specializuar për kësilloj rrethanash, mjafton të përmendet fakti që pamjet televizive tregonin Repartin për Eliminimin dhe Neutralizimin e Elementeve të Armatosur (RENEA) që kishte çuar mjete dhe njerëz për t’u përballur me këtë situatë. Është bërë traditë që këta heronj të vërtetë të çohen kudo në çdo rrethanë e të mos përdoren vetëm për të luftuar kriminelët më të rrezikshëm, por edhe të shkojnë palombarët e tyre për të gjetur trupa të njerëzve të mbytur apo t’i shohim siç ndodhi kësaj radhe, me barka, duke evakuuar njerëz në rrezik.
Duke pasur parasysh që këto situata janë bërë traditë në vendin tonë, do të ishte mirë që të paktën të nxirrnim një mësim të mirë nga gjithë ajo që sapo kaluam. Mbase edhe në kuadër të NATO-s do ishte mirë që ne të specializoheshim në ndërtimin e strukturave ushtarake që përballen me kriza humanitare. Duke çuar me bursa të punësuar të shtetit për të marrë ekspertizë e fituar përvojë në këtë fushë, duke krijuar ekipe të profilizuara menaxherësh, mjekësh e inxhinierësh për situata emergjence apo humanitare, duke investuar në bazë materiale xheniere si ura portabël apo automjete amfibe, duke blerë helikopterë të mëdhenj transporti apo spitale fushore, duke krijuar rezerva veshmbathjesh, ilaçesh, çadrash apo kapanonesh të montueshme enkas për të tilla situata. Kjo gjë mund të bëhet jo vetëm që ne mos të gjendemi më të papërgatitur, por që kjo përvojë e hidhur të na shërbejë që të paktën të kemi një avantazh të krahasueshëm në një fushë për të cilën ka gjithnjë e më shumë nevojë.
Izraelitët për shembull, duke pasur problem permanent terrorizmin, kanë zhvilluar në antiterrorizëm një ekspertizë marramendëse dhe e eksportojnë këtë ekspertizë qoftë në formën e trajnimeve e qoftë në formën e kompanive private të sigurisë që operojnë në gjithë botën. Pakistani, për shembull, duke pasur një problem të vazhdueshëm konfliktin për Kashmirin me Indinë, që zhvillohet në lartësitë e Himalajeve, ka krijuar një mjeshtëri të luftimit në alpe dhe tanimë ajo ekspertizë shfrytëzohet edhe nga ushtarakë amerikanë e anglezë para se të venë në Afganistan. Nëse do të mund të krijonim ekipe të specializuara në shkollat më të mira të botës për këtë punë, madje mund të bëheshim të dobishëm edhe për vendet tona aleate dhe t’i jepnim vetes një reputacion të mirë ndërkombëtar, duke fshirë njollën që kemi tashmë, nëpërmjet angazhimit të kësaj strukture hipotetike nëpër kriza të ndryshme humanitare nëpër botë, sikurse është ajo e Haitit sot, apo tërmeti në Itali vjet.
Topics: Shkrime | No Comments »
Dilemat e kutive të votimit
By adri | December 5, 2009
Dilemat e kutive të votimit
Adri Nurellari Blendi Ceka
botuar tek gazeta Shqip
Fatkeqësisht rritja e agresivitetit, ngarkimi me tone të tepruara banale dhe doza të skajshme sulmesh personale, ka bërë që ndarja e opinionit publik ne dy kampe, pro apo kundër hapjes së kutive, të bëhet më e plotë dhe më e qartë. Ka krijuar një situatë ku të thuhet o je me ne o me ata, si të ishte ky problem i ravijëzuar dhe i përcaktuar në mënyrë të prerë si të ishte një çështje bardhë a zi. Në fakt problemi është shumë më i ndërlikuar dhe i sofistikuar sesa thjesht përkatësi apo besnikëri ndaj një krahu, dhe kërkon të merren në konsideratë shumë dimensione të jetës politike shqiptare që shpesh anashkalohen .
Pikësëpari duhet kuptuar që ky debat kërkon bërjen e një zgjedhje për të zgjidhur mëdyshjen e modelit të zhvillimit të demokracisë shqiptare. Bëhet fjalë për të zgjedhur midis evolucionit dhe revolucionit. Nga një anë është alternativa e pranimit të këtyre zgjedhjeve si shkuan, më të mira se të kaluarat, por jo aq të mira sa do të donim të ishin, në një proces gradual përmirësimi për të arritur standardet. Bazohet në idenë se rritja dhe konsolidimi i vazhdueshëm i institucioneve, ligjeve, procedurave, standardeve ka për të bërë diferencën dhe zhvilluar vendin. Nga ana tjetër është alternativa e bërjes së një revolucioni, hapjes së kutive, përmbysjes së kësaj qeverie nëpërmjet diskreditimit të pashmangshëm të legjitimitetit nga shkeljet që sipas të gjitha gjasave kanë për të dalë në pah nga hapja e kutive dhe bërja e kthesës njëherë e mirë në fushën e zgjedhjeve në Shqipëri. Duke u bazuar në instrumentin e forcës, presionit, trysnisë dhe kërcënimit me përshkallëzim të protestës deri në veprime ekstreme që destabilizojnë shtetin.
Perspektiva e parë është historia e tranzicionit shqiptar gjatë dekadës së fundit. Dy palët janë marrë vesh për gatimin e një procesi zgjedhor që kishte për garant vetë palët e interesuara, pra militantët e jo ligjin. Për këtë reformë elektorale kanë kaluar tre vite dhe lideri i opozitës jo vetëm që ka qenë arkitekt i kësaj reforme por edhe ka pasur kohë të bollshme t’i paraprinte çdo parregullsie. Madje lideri i opozitës e ftoi elektoratin socialist të dilte masivisht duke i garantuar që vota nuk do prekej dhe madje vetë opozita ka lënë të kuptohet hera herës së ka forcë të mjaftueshme, qoftë edhe paramilitare për të garantuar procesin. Forcë kjo që konsiderohej më efikase dhe e besueshme se forca e ligjit. Procesi zgjedhor është certifikuar plotësisht nga komisionerët e partisë socialiste në çdo nivel, qendre votimi, KZAZ dhe KQZ. Mirëpo kur rezultati përfundimtar nuk i shkoi për shtat opozitës atëherë i gjithë procesi u kontestua me pretendimin se edhe parregullsitë më minimale kanë pasur mundësinë që të përmbysin tërësisht rezultatin zgjedhor e duke hamendësuar se me ca vota më shumë do kishin marrë pushtetin. Kuptohet që vetë sistemi zgjedhor proporcional rajonal e bënte të parashikueshme që më herët se diferenca në mandate mes dy palëve kishte për të qenë shumë e vogël fal vetë sistemit. Zgjedhjet e vitit 2009 kanë qenë padyshim më të mira se ato të vitit 2007, mirëpo ato nuk u kontestuan sepse në rezultanten e madhe Partia Socialiste dilte fitimtare. Ngjashëm kjo me veprimtarinë e Partisë Demokratike kur ishte në opozitë, u kontestuan zgjedhjet e vitit 2001 ku PD humbi ndjeshëm dhe nuk u përfolën aspak ato të vitit 2005 që pavarësisht nga parregullsitë kishin si finale fitoren e PD-së.
Pretendimet e Partisë Socialiste ngjasojnë në një far mase me të ashtuquajturin spekulim logjik “nirvana”. Spekulimi nirvana është një gabim logjik që konsiston në shpërfilljen apo përçmimin e një situate sepse e krahason atë me një realitet ideal, shpesh utopik duke hamendësuar se një problem specifik e ka një zgjidhje të përsosur që duhet të jetë e vetmja zgjidhje e pranuar. Volteri dikur thoshte e përsosura është armikja e të mirës, sepse e dinte që duke marrë për referencë vetëm të përsosurën dekurajoheshin arritjet apo përmirësimet.
Idealja do ishte hapja e kutive, kryerja e një akti të transparencës duke shërbyer si precedent parandalues ndaj tentativave për abuzime në të ardhmen dhe duke i dhënë fund cënimit të zgjedhjeve. Ka nevojë shoqëria jonë që të ketë transparencë të plotë lidhur me gangrenën e manipulimeve të zgjedhjeve që i ka vënë fre dhe ka ngadalësuar progresin, begatinë dhe integrimin evropian. Ka nevojë për ndërtimin me themeli të institucioneve transparente, të besueshme e qëndrueshme që të realizojnë standardet më të larta të demokracisë. Akti i hapjes duhet padyshim të shoqërohej nga ndëshkimi i gjithë shkaktarëve që me vetëdije kanë ndyrë duart duke deformuar vullnetin e popullit shqiptar, në mënyrë që ata ta vënë vath në vesh për të ardhmen që me votën nuk bëhet shaka.
Mirëpo një pyetje lind natyrshëm, a është i mundur ky revolucion në procesin zgjedhor shqiptar në rastin kur ndërpritet procesi evolutiv i deritanishëm dhe hapen kutitë? Ne kemi një përvojë aspak premtuese në këtë aspekt, atë të vitit 1997, kriza e të cilit lindi pikërisht me vjedhjen flagrante të vitit 1996 e cila çoi në diskreditimin dhe delegjitimimin e qeverisjes duke motivuar kryengritjen e vitit pasardhës. Sikurse dihet nga të gjithë praktikat e manipulimit të zgjedhjeve, autoritarizmit në qeverisje, korrupsionit dhe abuzimit me pushtetin u ripërsëritën pavarësisht nga rotacioni politik. I vetmi dallim ka qenë pasi u bë tabula rasa me pretendimin se gjërat do të bëheshin nga e para në mënyrë të drejtë ka qenë se me kalimin e kohës këto praktika janë zbehur dhe zbutur deri diku, me përjashtim të korrupsionit i cili ka njohur rritje. Pra e majta e ka përdorur fabulën e revolucionit tashmë dhe e ka shpërdoruar. Të vetmet përmirësime që i kanë ardhur Shqipërisë kanë qenë ato që kanë ardhur nga të mësuar prej të pësuarit, nga gabimet dhe korrigjimet që vinin fill pas, nga një proces evolutiv që ka minimizuar abuzimin me procesin zgjedhor duke konsoliduar një lloj tradite apo praktike që e
refuzon gjithnjë e më shumë manipulimin zgjedhor.
Pastaj shtrohet pyetja tjetër, ja u hapën kutitë dhe u bë transparenca, por a do të ndëshkohen shkaktarët? A janë komisionerët e thjeshtë të partive politike që do dalin si manipulator me hapjen e kutive më përgjegjës për vjedhjen sesa liderët e partive politike dhe vetë partitë politike që iu kanë dhënë udhëzimin për të vepruar në atë mënyrë? A është ta zëmë një militant i thjeshtë i Partisë Socialiste i Fierit, besnik, i bindur dhe i përkushtuar deri në vetëmohim ndaj partisë më shumë përgjegjës për faktin që ka vjedhur vota të LSI-së, më shumë sesa lideri i PS-së që enkas sajoi një sistem për të masakruar LSI-në (strategji kjo që doli me sukses të plotë me sa u pa)? Po partitë politike që e kanë bërë modus operandi vjedhjen e zgjedhjeve aty ku munden, si do t’i ndëshkojmë? Por opozita kërkon që të heqim dorë nga praktika e deritanishme e përparimit hap pas hapi nëpërmjet negocimit institucional në këmbim të një ujdie deus ex machina që diktohet nëpërmjet protestës duke hedhur tutje mbi dhjetë vite traditë demokratike shqiptare dhe duke i imponuar publikut dilemën e 97-ës. Çfarë garancie kemi ne se po të heqim dorë nga institucionet e ta lëmë gjithçka në dorë të ujdive ekstraligjore, aktorë të njëjtë që marrin pjesë në këto ujdi do na japin rezultate ndryshe ? Marrëveshja e 9 marsit 1997 është precedenti i fuqishëm që i jep përgjigje negative kësaj pyetjeje. Në fakt po ndodh e kundërta e ofrimit të garancisë, vazhdimisht është parë një mungesë koherence tek Partia Socialiste, ka pasur ndryshime pozicionesh si dhe pretendime të paqarta, dhe ajo që është më e rëndësishme, një mungesë platforme për hapat e mëtejshëm si dhe për alternativën konkrete që do duhej të propozohej pas hapjes së kutive dhe diskreditimit të procesit. Jo vetëm që Partia Socialiste nuk po jep garanci por po i thotë publikut “hipni në këtë autobus” për inat të Berishës, por nuk po ju tregoj destinacionin, vetëm kini besim tek
partia dhe lideri i saj. Pra garanci ngelen prapë partitë dhe lideri të njëjtat që gatuan manipulimet që përmenden në akuzë. Pastaj edhe nëse ky proces përmbyset, prapëseprapë dy palëve do iu duhet të hyjnë në ujdi me njëra tjetrën për të organizuar zgjedhjet e ardhshme, s’ka kuptim djegia e urave të komunikimit që bëjnë sot. Pse u dashka që të kthehemi e ngelemi peng tek zgjedhjet e kaluara kur mësimet mund ti aplikojmë tek zgjedhjet e ardhshme. Zgjedhjet lokale janë pas një viti dhe asnjë hap nuk po merret ende që ato të organizohen sa më mirë.
Ja po e marrim të mirëqenë se vendim-marrësit kryesorë do na i vrasë ndërgjegjja, do bëjnë kthesë të trembur nga forca e transparencës dhe do bien në një ujdi të sinqertë me vullnet të plotë që prej asaj ujdie e tutje nuk do vjedhin më kur t’ju jepet mundësia. Realisht është shumë pak mundur që të zbatohet në mënyrë të përsosur kjo ujdi në praktikë e në terren me këtë kulturë masive politike që kemi ne si dhe me këto institucione të dobëta që do të shërbenin si garant. Procesi i përsosur zgjedhor kërkon jo vetëm vullnet nga lidershipi, por edhe një kulturë masive politike për t’u vetëpërmbajtur, për të toleruar diferencat, respektuar procedurat dhe ligjin që të mundësojë që ato që janë shkruajtur në letër në Tiranë të vihen plotësisht në jetë në periferi. Po kështu vështirë se do eliminohen të gjitha cenet e procesit zgjedhor për sa kohë jemi pa një sistem drejtësie të konsoliduar që të monitorojë me skrupulozitet çdo hallkë të procesit dhe të vërë para përgjegjësisë ligjore shkelësin , pa një burokraci të konsoliduar, efikase dhe me integritet që përgatit lista e dokumente identifikimi rigorozë apo pa një administratë profesionale e të paanshme publike që nuk do përdorë mjetet shtetërore për qëllime politike. Për sa kohë këto karakteristika të jenë të pranishme, gjithmonë do ketë arsye apo motive për të denoncuar parregullsi dhe për të vënë në pikëpyetje përsosmërinë e zgjedhjeve. Fundja parregullsi të vogla në zgjedhje janë parë edhe në Florida, Itali apo vende të tjera të zhvilluara. Kjo do të thotë se nëse kësaj radhe ngulitet parimi se zgjedhjet “quhen” vetëm kur janë të përsosura, do ketë gjithnjë hapësirë për humbësit , sidomos kur diferenca të jetë në fijen e spangos, që të pretendojnë se zgjedhjet nuk janë të ndershme sa duhet dhe do përdorin bojkotin për të kërkuar zgjedhje të reja.
Të dy zgjidhjet kanë kosto oportune të rënda, e sigurt është që asnjë prej tyre nuk vjen pa kosto, dhe se askush nuk mund të thotë që zgjedhja përkatëse është një ilaç i hidhur por me sukses të sigurt. çështja qëndron në bërjen e një analize kosto-përfitim duke i krahasuar të dy skenarët. Nga një anë nëse e pranojmë përmbysjen e situatës aktuale dhe hapim kutitë i bie që të heqim dorë nga një proces evolutiv i ngadalshëm por i sigurt, sfilitës por i qëndrueshëm, i vështire dhe i ndërlikuar por efikas. Kjo do të thotë një cikël të ri që mund të jetë një mundësi për t’i dhënë shtysë të shpejtë, një lloj udhëtimi supersonik të përshpejtuar drejt Evropës që kapërcen njëherë e mirë ato praktika e abuzime që kanë shërbyer si barrierë ndaj përparimit të vendit por me garanci të dobëta suksesi sepse bazohet tek aktorë të komprometuar. Pra deri diku një lloj lotarie por që ka premium shumë të majmë.
Nga ana tjetër mos-hapja e kutive do të thotë të vazhdojmë sikurse kemi bërë deri tani, me tiparet e breshkës në garën mbarë-evropiane të tranzicionit postkomunist, me justifikimin se vendi ynë aq e ka takatin që të bëj përpara, duke toleruar vazhdimin e abuzimeve por në një masë që vjen e ulet, mos-ndëshkueshmërinë e manipulatorëve të zgjedhjeve si dhe këto nivele paaftësie të administratës dhe qeverisjes. Por e gjitha kjo tolerance e bërë në këmbim të një drejtimi të sigurt fatmirësisht të pandryshuar që herët a vonë do na çojë në BE sikurse na çoi në NATO, të një thellimi të shtratit institucional që konsolidon traditën dhe praktikat demokratike dhe minimizon hap pas hapi mundësitë e liderëve kokëshkretë që të shkaktojnë përmbytje si ajo e 1997-ës.
Autorët e këtij shkrimi edhe pse janë të tunduar nga ideja e përshpejtimit të procesit të përparimit të vendit dhe të joshur nga nevoja për të bërë hapa gjigande për të dalë nga gjendja e tanishme, e kanë të vështirë t’i besojnë ëndrrës së revolucionit në kushtet kur revolucionarët janë bashkëfajtorë të shkeljeve të deritanishme dhe kur revolucionet e kaluara ose kanë dështuar (1997) ose nuk kanë përmbushur siç duhet qëllimet që premtuan (1991). Më mirë t’i besohet një procesi të sigurt evolucioni, që konsiston në një rritjeje graduale që progreson në varësi të pjekjes së kushteve paralel me kontekstin politik, ekonomik, kulturor e social shqiptar sesa një aventure me fasadë të fisme por me gjasa të pamjaftueshme suksesi dhe madje me rrezik të lartë regresi.
Fatkeqësisht e gjitha kjo sorollatje e tejzgjatur nuk është thjeshtë lojë fjalësh apo argumentesh por edhe vetë vonesa ka kosto të mëdha oportune. Nuk mjaftoi shkrehja e pushtetit qendror e vendor gjatë një fushate shteruese që nisi që në vitin 2008, por tashmë po futemi në muajin e gjashtë pas zgjedhjeve të qershorit që nuk është zgjidhur situata. Pra i gjithë viti 2009 shkoi dëm e u bë fli nëpër trysni e tension për një proces zgjedhor që tanimë duhet të ishte bërë automatik dhe i natyrshëm duke e devijuar vëmendjen, energjitë dhe burimet nga zhvillimi ekonomik, konsolidimi i institucioneve të drejtësisë dhe demokracisë, profesionalizimi i mëtejshëm i administratës, përmirësimi i shërbimeve publike dhe procesit i përmbushjes së kritereve e kërkesave të anëtarësimit në BE. Ka ardhur koha që kjo agoni pavendosmërie të marrë fund e të mos ketë më dilema.
Topics: Shkrime | No Comments »
Një hap larg kolonizimit
By adri | November 19, 2009
Një hap larg kolonizimit
Botuar tek gazeta Shqip
Për pjesën më të madhe të publikut shqiptar është padyshim ngazëllyes lajmi që Shqipërisë iu dha drita jeshile në procesin e aplikimit për të marrë statusin e vendit kandidat për anëtar. Gjithashtu akoma më entuziazmues është edhe prespektiva shumë e afërt e mundësimit të udhëtimit pa viza në vendet e zonës shengen të Bashkimit Evropian duke rrëzuar atë mur të madh prej vizash që zëvendësoi për shqiptarët murin e Berlinit. Ndryshimi që ka për të sjellë udhëtimi pa viza ka për të qenë radikal për shqiptarët të cilët kanë hequr picire të pakrahasueshme për të udhëtuar drejt perëndimit duke kapërcyer malet në këmbë e detin me gomone.
Mirëpo për disa aspekte ekziston një perceptim publik masiv relativisht i gabuar lidhur me çështjen e liberalizimit të vizave mes shqiptarëve. Ky proces ka për të mundësuar udhëtimin por jo qëndrimin e lirë të bashkëqytetarëve tanë në vendet e zhvilluara evropiane. I ashtuquajturi koncept i Lëvizjes së Lirë ka për t’u përmbushur me anëtarësimin e Shqipërisë në BE kohë kur një shtetas yni do lejohet të vendoset, jetojë e punësohet në një vend tjetër anëtar si të ishte shtetas vendas e jo i ardhur. Një tjetër perceptim i gabuar është bindja se me lëvizjen e lirë çdo shqiptari kanë për t’i ecur punët fjollë ndërkohë që nuk kuptohet se kur të vihet në jetë ai realitet, ne jo vetëm do eksportojmë krahë pune, por sipas të gjitha gjasave kemi për të importuar krah pune. Pra nuk ka për të patur thjeshtë shqiptarë që do lëvizin të lirë drejt perëndimit por edhe vetë tregu ynë i brendshëm i punës ka për t’u konkurruar ashpër nga prurjet që mund të vijnë nga jashtë.
Pikësëpari duhet vënë në dukje fakti që kostoja e krahut të punës në vendin tonë nuk është dhe aq e ulët, dhe sidomos kur bëhet fjalë për punë të kualifikuar të ardhurat janë relativisht të larta. Madje hera herës mund të konkurrojnë edhe me vende të BE-së perëndimore e jo më me vende anëtare të lindjes. Kështu për shembull në universitetet private një lektor me një diplomë master paguhet diku tek 25 euro neto për orë mësimi dhe duke patur parasysh që norma e zakonshme është pak a shumë 12 orë mësim në javë i bie që të marrë 1200 euro në muaj që është një rrogë e ngjashme me atë të pedagogëve shumë herë më të kualifikuar të universiteteve të Italisë dhe Spanjës. Po të shikohen të dhënat e një studimi të kryer nga Observatori i Karrierës Akademike i Institutit Universitar Evropian dallohet se në Itali një koleg asistent pedagog merr bruto 1500 euro rrogë mujore ndërsa në Spanjë 1584 euro mirëpo po të merren parasysh taksat shumë të rënda që këto vende kanë duket qartë që këta lektorë të rinj me tituj apo proces doktorature pa të cilin smund të japin mësim andej çojnë në shtëpi një rrogë neto më të vogël se një asistent pedagog shqiptar që lejohet të japi mësim vetëm me titullin master. Konkretisht sipas OECD-së rrogave bruto italiane iu merren mesatarisht 45.2% në taksa kurse në Spanjë 39.1%. Duhet vënë në dukje se në konsideratë për të dhënë mësim zakonisht merren ata që kanë diploma universitare të huaja. Kuptohet që po qe se pedagogu shqiptar është me titullin doktor i shkencave dhe ka një farë reputacioni, ose nëse pedagogu jep mësim në disa universitete private njeherazi, atëhere të ardhurat janë shumë më të majme. Në Poloni pastaj, sipas të njëjtit burim, në vitin akademk 2006-2007 një pedagog universitar me përvoje në mësimdhenie dhe me titullin profesor asociuar e ka pasur rrogën bruto 586 euro në muaj, që është një rrogë më e ulët se e një akademiku me titull profesor i asociuar që jep mësim në një universitet publik shqiptar, e jo më po të bëhet krahasim me ata që japin mësim në universitete private. Ukraina mandej e ka rrogën bruto të një profesori të asociuar 200 euro ndërkohë që një asistent pedagog në një universitet publik shqiptar e ka rrogën neto afërsisht 400 euro.
është folur vetëm duke bërë krahasime sasiore dhe duke marrë të mirëqenë që titujt janë ekuivalent pa vënë në dyshim cilësinë apo rigorozitetin e dhënies së titujve. është marrë enkas për krahasim profesioni i profesorit meqënëse përfaqëson më së miri idenë e një punonjësi shumë të kualifikuar. Ky shembull vlen për të treguar se kërkesa për njerëz të kualifikuar në Shqipëri është relativisht e lartë, sepse ne i kemi të pakët, e për rrjedhojë pagat për këta lloj individësh janë goxha të larta dhe konkurruese në nivel evropian. Krahasime të ngjashme kuptohet që janë të shumta edhe jashtë sektorit akademik.
Kështu po të shikohen përfaqësitë e investitorëve kryesorë të huaj në Shqipëri vështirë se shikon që në krye të këtyre përfaqësive emra shqiptarë, kryesisht janë grek, italianë ose të vendeve të tjera fqinje. Por edhe në listën e bizneseve vip apo të bizneseve shqiptare në përgjithësi vihen dendur re emra drejtuesish të huaj. Kjo gjë tregon se shtimi masiv i shkollave dhe studentëve në Shqipëri në vitet e fundit nuk ka sjellë rritjen e cilësisë së produktit shkollor dhe kapjen e standardeve ndërkombëtare duke i bërë të diplomuarit tanë që të konkurrojnë në nivel ndërkombëtar. Rritja e kërkesave për profesionistë më të kualifikuar thjesht ka sjellë në Shqipëri më shumë të huaj. Padyshim që kjo rritje e kërkesës e për rrjedhojë e pagesës për persona të kualifikuar ka edhe efektin pozitiv të rikthimit të trurit ( brain gain) po me sa duket diaspora jonë nuk ka kultivuar detyrimisht shumë njerëz shumë mirë të shkolluar që të përmbush këto nevoja.
është interesant fakti që edhe ato sektorë që janë zhvilluar në mënyrë të veçantë në vitet e fundit nuk kanë shkaktuar ndonjë rritje thelbësore të cilësisë së krahut të punës. Kështu për shembull media elektronike ka spikatur në mënyrë të veçantë si një sektor ku janë nivestuar fonde të mëdha e megjithatë shpesh kompanive mediatike iu duhet që në mungesë të shqiptarëve të kualifikuar të pajtojnë ekspertë të huaj si regjizorë, skenaristë, skenografë etj. Kuptohet kjo ndodh në rastet kur televizionet nuk i kanë marrë të gatshme modelet duke plagjiaruar krejtësisht deri në detaj emisionet e transmetuarë na perëndim. Madje spotet kryesore publicitare dhe klipet kryesore muzikore që transmetohen në Shqipëri prodhohen në Maqedoni pasi ne ende nuk kemi ekspertë të niveleve të larta paçka se paraja është hedhur lumë në atë fushë. Edhe në ndërtim vihen re shënja të tilla kur fasadat e rrokaqiejve luksoz të Tiranës janë montuar nga punonjës kinez apo kurdë ndërëkohë që janë të panumërt punëtorët shqiptarë të ndërtimit që presin më kotë për punë tek ushtari i panjohur. Edhe po të shohësh kompanitë e marketingut apo marrëdhënieve me publike në Tiranë nuk ëshë çudi që të gjesh në krye të listës kompanitë që janë degë të vendeve fqinje si Maqedonia apo Greqia. Kjo situatë është akoma më pikante në kontekstin shqiptar, në kushtet kur ekonomia jonë ka kaluar në postmodernizëm, pa u modernizuar fillimisht. Pra në kushtet kur kemi një sektor të madh shërbimi e një sektor prodhimi në miniaturë. I pari kërkon burime njerëzore të kualifikuara, i dyti kërkon forcë punëtore masive. Për ta bërë akoma më të zymtë prespektivën e burimeve njerëzore shqiptare duhet të mos harroet të përmendet edhe etika profesionale dhe rendimenti. Si një trashëgimi e keqe e komunizmit por ca edhe lidhur me të qenurit mesdhetar neve na është mbrujtur një stil pune jo dhe aq konkurrues në nivel ndërkombëtar. Jo më kot fabrikës së madhe të çimentos në Fushë Krujë i ka leverdisur më shumë që të sjellë nga hemisfera tjetër e mbaj në punë qindra punëtorë kinezë që kanë pretendime modeste, janë të palodhur e kokëulur sesa të marrë me rroga më të larta punëtorë shqiptarë të cilët vështirë se punojnë rregullisht pa u ndalur të pijnë nga dhjetë cigare, të shkëmbejnë nja pesë thashetheme, të pijnë dy-tre kafe në ditë e ta zgjasin dy orë vaktin e drekës.
Me pak fjalë lëvizja e lirë do ketë një impakt që nuk është menduar shumë seriozisht në Shqipëri e që lidhet me nënshtrimin e burimeve njerëzore mediokre tona ndaj një tregu të madh dhe agresiv ndërkombëtar. Nëqoftëse ne deri më sot kemi eksportuar burime njerëzore, se shpejti mund të bëhemi tërheqës për burime njerëzore të huaja e të importojmë për të mbushur pozicione kyçe për të cilat nuk ka konkurrentë shqiptar. Mbase anglezët, gjermanët apo hollandezët nuk do joshen nga tregu ynë e sdo vijnë në Shqipëri, por padyshim tregu ynë ka për të qenë shumë joshës për profesionistë të rinj të kualifikuar mirë të vendeve fqinj si Maqedonia, Serbia, Bullgaria të cilët do tërhiqen të vijnë në Shqipëri jo vetëm nga rrogat që do mund të sigurojnë në Shqipëri që shpesh janë më të majme se të vendit të tyre, jo vetëm nga afërsia gjeografike e nga fakti që me përmirësimin e mëtejshëm të rrugëve duke punuar në Tiranë do jenë vetëm 4-5 orë larg vendlindjes ku mund të kthehen rehat me makinë çdo fundjave, por edhe sepse tek ne ata nuk do gjejnë konkurrencë të fortë.
Por ajo që e bën akoma më të sterrosur situatën është fakti që importimi i burimeve njerëzore është veçanërisht i lehtë për fusha që kanë të bëjnë me shkencat ekzakte apo të aplikuara apo teknologjinë e lartë. Kjo pasi për të tillë krah pune sikurse janë inxhinierët apo informaticienët është shumë më e lehtë transferimi në Shqipëri sepse njohja e gjuhës shqipe, traditave apo konteksti kulturor është pothuaj e panevojshmë për ta në ushtrimin e profesionit të tyre ne vendin tonë. Për më tepër që nevojat për profesionist të këtyre fushave ka për të ardhur në rritje e shkollat tona nuk janë të gatshme që të përgatisin kuadro për të përballur këtë kërkesë kështu që sipas të gjitha gjasave do e kompensojmë me importin. Fatkeqësisht të gjitha shkollat sikurse edhe maturantët i janë vërsulur degëve të shkencave sociale, si jurisprudenca, ekonomia, shkencat politike dhe gazetaria ndërkohë që numri i inxhinirëve është i papërfillshëm. Këtu deri diku bëjnë përjashtim inxhinierët e ndërtimit të cilët me ketë krizë që po kalon ndërtimi do jenë të padobishëm për disa vite radhë. Me dhimbje duhet vënë në dukje se edhe pjesa dërmuese e studentëve shqiptarë që studiojnë në perëndim duke marrë një arsim më cilësorë kanë ndjekur studimet për shkenca sociale apo humanitete.
Situata që pret të na vijë do jetë deri diku e ngjashme me atë të ish-kolonive britanike, ku përveç të bardhëve anglez që ishin kolonizatorët e drejtpërdrejtë, supremaci të madhe kanë indianët. Këta të fundit duke patur arsim të mirë, shpirt sipërmarrje dhe zell punëtorësh ata kanë lëvizur nga gadishulli indian në koloni të tjera britanike dhe janë shndërruar në vende si Afrika e Jugut apo Fiji si një lloj i ri kolonizatorësh. Falë epërsisë që kanë në konkurrimin me popullsisë vendase ata kanë mundësuar të shtien në dorë një pjesë të mirë të biznesit, politikës, medias si dhe shoqërisë civile. Nëse teprohet pak dhe bëhet një paralelizëm në vija të trasha shqiptarët ballafaqohen me një rrezik në një far mase të ngjashme, sepse brenda një “perandorie” të re me metropol në Bruksel, tek ne kanë për të ardhur për të na konkurruar jo qytetarët e metropolit, por të tjerë përfaqësues të periferisë, sikurse janë fqinjët tanë për ne, e sikurse janë indianët për afrikanët. Pra nëse vijohet me këtë ritëm, brenda Bashkimit Evropianë, falë lëvizjes së lirë tek ne do dynden bullgarët, serbët apo rumunët e kualifikuar mirë që do zënë poste menaxheriale, drejtuese apo inxhinierike, ndërkohë që shqiptarët do jenë të aftë të mbushin kryesisht postet e “hyzmeqarëve”.
Kjo analizë padyshim që nuk bën thirrje për masa proteksioniste. Këto masa nuk zgjidhin gjë përveçse dëmtojnë më tej cilësinë e shërbimeve apo produkteve që marrin konsumatorët, inflacionojnë më tepër tregun e të kualifikuarve shqiptarë duke i bërë gjithashtu ata që në të njëjtën kohë të mos avancojnë sepse imunizohen nga trysnia e konkurrencës së jashtme. Kjo analizë në fakt synon që të tërheqë vëmendjen nga retorika populiste dhe e zbrazët e kërpudhizimit të arsimi të lartë si dhe nga entuziazmi i tepruar për faktin që do mund të vizitojmë të afërmit dhe monumentet e perëndimit pa patur nevojën e vizave, drejt disa implikimeve akoma me serioze që së shpejti kanë për të nxjerre hapur në pah paaftësinë e shkollave tona dhe burimeve njerëzore shqiptare.
Topics: Shkrime | No Comments »
Asnjë në vendin e vetë
By adri | November 11, 2009
Asnjë në vendin e vetë
botuar tek gazeta Shqip
Një ndër kritikat që s‘resht së rrahuri si çekan në përgjithësi nga institucionet ndërkombëtare dhe në veçanti në progres raportin e ecurisë së procesit të integrimit të Shqipërisë në BE, të nxjerrë nga Komisioni Europian, është dobësia dhe mosrespektimi i institucioneve. Nuk ka sesi të zhvillohet demokracia e këtij shteti, nëse nuk garantohet funksionimi i mirë i institucioneve konform detyrave dhe përgjegjësive ligjore që ata kanë, si dhe nëse nuk kultivohet një hapësirë pluraliste, ku aktorë kyçë të lirisë e demokracisë si mediat, shoqëria civile apo inteligjencia të jenë aktive në kryerjen e rolit të tyre. Mirëpo po të analizosh me vëmendje veprimtarinë e secilit prej këtyre aktorëve me rëndësi në jetën politike dhe publike shqiptare të zë trishtimi, sepse sheh një trazim të skajshëm të roleve të tyre. Madje e ke të vështirë të gjesh një aktor apo sektor të vetëm që të jetë duke luajtur siç duhet rolin që i takon në bazë të statusit që ka.
Po të shohësh qeverinë shqiptare skandalizohesh kur sheh se ajo nuk e ka për gjë që të mbrojë publikisht interesat e huaja, duke argumentuar me ngulm pse grekërve iu takonte aq shumë hapësirë ujore dhe pse ne shqiptarët edhe atë pak që morëm e kishim tepër, e prandaj duhet të heshtnim, me përulje e mirënjohje ndaj dashamirësve historikë grekë. Për të mos folur pastaj për etiketimin si ksenofob të atyre individëve që “na paskëshin pasur kurajën” të interesoheshin për integritetin territorial të Republikës së Shqipërisë, e vënë në dyshim respektimin e interesave kombëtare nga qeveritarët. Se helbete, sipas tyre, janë të papërfillshme rastet dëshmitare të kontratave që bëhen “plotësisht në përputhje” me interesat kombëtare tonat, siç është rasti i kontratës absurde monopoliste për koncesionin aeroportual që i është dhënë Hochtief, rasti i privatizimit të Telekomit për diku tek 120 milionë euro, ndërkohë që në Kosovë, një vend më i vogël dhe i varfër se yni, tenderi i privatizimit të simotrës PTK po nis me diku te 500 milionë euro; apo rasti i firmosjes së marrëveshjes së riatdhesimit të shtetasve të vendeve të treta në këmbim të asgjëje, që nuk e kishte firmosur asnjë vend europian me BE-në, dhe të vetmet vende që e kishin firmosur ishin Hong Kongu dhe Makao, të cilat në këmbim morën heqjen e vizave Shengen për shtetasit e tyre, si dhe Sri Lanka që mori mbështetje për luftën e saj civile. E kur flitet për qeverinë dhe ngatërrimin e roleve s‘ka se si të mos përmendet rasti i çuditshëm i oficerit të policisë, që u lidh me pranga poshtë kamionit, duke aplikuar taktikën më tipike që bëjnë zakonisht protestuesit.
Opozita refuzon të përdorë institucionet e preferon të sillet si lëvizje sindikaliste apo grup interesi, duke dalë në rrugë e shpërfillur Parlamentin. Në fakt, Parlamenti si institucion është normalisht më i dobishëm dhe i frytshëm për opozitën sesa për shumicën. Ai i shërben opozitës për ta mbajtur si instrument presioni dhe vënie para përgjegjësie, si mjet për të garantuar transparencë dhe mundësuar dëgjimin e zërit të saj. Shumicës nuk i hyn dhe aq në punë Parlamenti, se e ka tashmë në dorë ekzekutivin. E megjithatë opozita prapë parapëlqen që të mos e vërë në shfrytëzim hapësirën e veprimit politik që mundëson Parlamenti, por të përdorin të njëjtën hapësirë që mund të përdorë çfarëdo lloj aktori tjetër jopartiak, si mediat apo protestat.
Presidenca nuk është më pak në këtë lojë, për çështjet më therëse të jetës politike del me deklarata shtypi, me retorikë a pa kurrfarë aksioni. Institucioni i Presidencës, si të ishte një nga ato OJQ-të e viteve ‘90 del vetëm me deklarata, duke bërë thirrje, duke tërhequr vëmendjen, duke vënë para përgjegjësisë morale, duke u përpjekur që të vetëdijësojë publikun e ndërgjegjësojë vendimmarrësit. Shfrytëzon tryeza të llojllojshme jashtë-institucionale dhe jashtëshkollore për të hedhur kunja, duke përcjellë një mesazh që me zor lexohet mes rreshtave e pa folur troç, pa mbajtur qëndrime të paekuivokushme e aq më pak pa marrë veprime konkrete që janë nën autoritetin e tij. Rastet e tilla janë të larmishme, variojnë nga mosdekretimi i ligjit të lustracionit e mosprononcimin qartë kundër ose pro tij, duke e futur në picir gjithë opinionin publik që rrekej të kuptonte se “çka dashur të thoshte autori”, te rasti i Mero Bazes. Në këtë rast, Presidenti u mjaftua thjesht duke iu bashkuar njëzëri komunitetit të gazetarëve, duke e dënuar rëndë aktin barbar, por pa nxitur vënien në lëvizje të prokurorisë, shërbimit sekret apo gjyqësorit që i ka nën vete, për të përshpejtuar vënien para llogarisë të shkaktarëve. U desh që ata të dorëzoheshin vetë si pasojë e presionit publik.
E kur flitet për drejtësinë, në mendje të vjen prokuroria për të cilin shohim se imiton rolin e mediave, sepse në vend që të bëjë detyrën në mënyrë institucionale i konsumon çështjet hetimore në shtyp, nëpërmjet publikimeve apo rrjedhjeve të informacioneve në media, dekonspirimit të fakteve; pa çuar në gjyq të akuzuarit më të bujshëm të saj. Gjyqësori pastaj është akoma më interesant, sepse shohim dendur raste kur gjykata zëvendëson rolin e avokatëve mbrojtës, sepse rrëmojnë me ngulm për të gjetur arsye apo justifikime pse një gjyq nuk duhet zhvilluar fare. Kështu janë rastet e shtyrjeve të panumërta për mungesë të avokatëve apo trupit gjykues, kështu ishte rasti i Gërdecit ku Gjykata e Lartë u lumturua kur identifikoi motive për të shmangur përgjegjësinë e detyrës për të gjykuar një çështje, duke mos e zhvilluar fare gjykimin, i tillë është edhe rasti i fundit i Gjykatës Kushtetuese, e cila me përtaci për të marrë përsipër shqyrtimin e çështjes së marrëveshjes së demarkacionit të kufirit ujor me Greqinë, iu kërkoi statutin partive të opozitës për të parë nëse e kishin apo jo legjitime padinë. Apo rasti qesharak i fundit që për të mos bërë figurë të keqe para presionit të medias, apo më keq akoma nga frika se mos media për inat nxirrte ndonjë të pabërë të trupit gjykues, gjykata mori masën e skajshme ndaj Rezart Taçit. Ndërkohë që rasti nuk është shumë i rënduar dhe individi në fjalë, pavarësisht nga akti i shëmtuar që meriton të ndëshkohet, nuk paraqet rrezikshmëri të lartë shoqërore, apo rrezik për t‘u arratisur. Përpara burgimit ekzistojnë masa të tjera, si heqja e pasaportës, garanci pasurore, detyrim për paraqitje, arrest shtëpiak dhe më pas, në rastin më të rëndë, burgosje. Por jo gjykata vendos për burgosje, ndërkohë që të tjerë për akuza për vrasjen e 26 njerëzve nuk janë më as në bankat e të akuzuarve; sepse gjyqësori shqiptar vihet më lehtë në lëvizje nga nami, nga frika e linçimit mediatik sesa nga forca e ligjit.
Njëra anë e medias nuk e ka për turp hiç që të tregojë veten se është palë e duke folur me ne, në vetë njëjës, si të ishte bashkëpunëtore, e jo në vetë të tretë sikurse i takon gazetarisë dinjitoze. Por nga ana tjetër, media orvatet të vjedhë rolin e institucioneve të drejtësisë, bëhet si prokuroria e gjykata bashkë, bën gjyqe publike dhe shpall fajësinë dhe i ka ngelur vetëm që të japë masën e dënimit.
S‘di ku ta hedhësh syrin se vështirë se gjen ndokënd që bën detyrën e vetë. Ja po të merret në konsideratë Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, del që më shumë sesa institucion i pavarur që ka në duar procesin thelbësor të demokracisë, zgjedhjet, shërben si foltore zëdhënësish partiakë që komandohen me SMS nga lidershipi i dy partive kryesore.
Institucionet fetare pastaj duken shpesh më shumë zgjatime interesash të huaja sesa tempuj për prehjen shpirtërore të shqiptarëve dhe për kultivimin e moralit dhe vlerave. Për të mos folur pastaj për skandalet që i kanë rrokur hera-herës si hapja e varreve civile të fshatit të Kosinës apo çështja e turbullt e shitjes së tokave të Komunitetit Mysliman në qendër të Tiranës.
Fatkeqësisht edhe ato hapësira që do duheshin të përmbanin më shumë integritet, sepse lidhen më shumë me pasionin e talentin e nuk janë drejtpërdrejti të lidhura me pushtetin e paranë, bota artistike dhe akademia janë pak a shumë njëlloj. Artistët të vetëdeklaruar, që më shumë harxhojnë energji për të maskuar e fshehur gjurmët e plagjiarimeve apo imitimeve me të cilat bëjnë famë sesa harxhojnë për të punuar e krijuar, ndërsa pseudoartistet lozonjare që përdorin me efikasitet lakuriqësinë e tyre për të mbuluar mungesën e talentit. Bota akademike është shndërruar në legjitimuese dhe certifikuese e injorancës dhe është e tejmbushur me individë që kanë grabitur punën akademike të tjetërkujt apo kanë marrë tituj të shumtë akademikë pa kurrfarë rigoroziteti. Pasi e ke shteruar shqyrtimin e faktorëve apo aktorëve që kanë një peshë në shoqërinë shqiptare, të kap trishtimi, e s‘të ngelet tjetër për të thënë përveçse të kujtosh vargjet e Pashko Vasës “O moj Shqypni e mjera Shqypni, kush të ka qit me kryet n‘hi?”
Topics: Shkrime | No Comments »
Zëvendësimi i politikës nga spektakli
By adri | November 8, 2009
Zëvendësimi i politikës nga spektakli
Botuar tek gazeta Shqip
Zgjedhjet e këtij viti në aspektin e komunikimit politik shënuan një hap të ndjeshëm përpara, njëherazi cilësor dhe sasior jo vetëm si pasojë e rëndësisë së madhe të këtyre zgjedhjeve për palët që morën pjesë por edhe si rrjedhojë e reformës elektorale. Pikësëpari vlen të përmendet se më shume sesa një fushatë që niste nga hiçi disa javë para zgjedhjeve, periudha parazgjedhore ishte një lloj ngritje dhe intensifikim e asaj qe Sidney Blumenthal e ka quajtur dikur fushatë permanente. Evoluimi i konsiderueshëm i marrëdhënieve me publikun dhe komunikimit politik në Shqipëri është dëshmuar me aplikimin e fushatës permanente jashtëzakonisht të sofistikuar të të dy partive kryesore në periudhën mes dy zgjedhjeve. Liderët politikë e kanë çuar në qendër të vëmendjes së veprimtarisë së tyre të zakonshme mbajtjen e një profili publik aktiv e të kujdesshëm si dhe veprimtarinë mediatike apo në terren që synon të garantojë popullaritet e vizibilitet.
Në fushatën zgjedhore 2009 ajo që të tërheq menjëherë vëmendjen është sasia e madhe e parave e hedhur në këto zgjedhje nga burime jo transparente, që dukeshin qartë që ishin harxhuar nga luksi që rrezatonte kudo fushata, gjë që dëshmon për lidhjen e fortë të ekonomisë me politikën si dhe për nivelin e lartë të korrupsionit në Shqipëri. Vetëm politikanë të majmur nga korrupsioni mund t’i lejonin vetes gjithë atë kosto që ka pasur fushata zgjedhore. Gjithashtu mund të thuhet se sistemi i patronazhit ka pasur një rol vendimtar në financimin e fushatës pasi biznese të shumta ose janë të zotëruara nga politikanë ose janë të motivuar që të fitojë një palë e caktuar politike pasi e dinë që nëpërmjet klientelizmit politik mund të sigurohen tenderë, licenca apo imunitet për veprimtari të paligjshme si kontrabanda apo evazioni fiskal. Pra pati shumë aktorë të cilët nuk u kursyen në hedhjen e parave për të mundësuar zgjedhjen e një aktori të caktuar politik e madje pati një numër të madh biznesmenësh me emër që u bënë pjesë e listave të kandidatëve të partive kryesore. Kjo gjë bëri që marketingu politik të zaptonte e përmbyste hapësirën publike, duke nisur nga mediat kombëtare e përfunduar tek muret e lagjes, shumë muaj përpara se të niste zyrtarisht fushata.
Reforma elektorale pati gjithashtu një impakt domethënës pasi mundësoi përqendrimin e fushatës në dorën e partisë, duke zëvendësuar fushatat e bëra gjatë mazhoritarit ku luante shumë më tepër rol iniciativa apo improvizimi i kandidatit në distriktin përkatës. Sistemi i ri elektoral bëri të mundur përdorimin e strategjive edhe taktikave gjithëpërfshirëse nga partitë politike, solli prodhimin e materialeve të unifikuara të marketingut, nxiti koordinimin e përpunimit dhe transmetimit të mesazhit politik në gjithë vendin nga partitë e ndryshme si dhe rriti rolin e medias kombëtare. Centralizimi i madh i fushatës u vu re në mënyrë të veçantë tek raportimi televiziv ku televizionet e ndryshme u ndaluan që të mbulonin ngjarjet e ndryshme të fushatës dhe iu servirën kronika të gatshme të përpunuara e censuruara me hollësi nga shtabet fushatuese të partive të ndryshme.
Reforma elektorale gjithashtu eklipsoi akoma më tej rolin e individëve të ndryshëm në ndjelljen e elektoratit duke e përqendruar vëmendjen tek partia dhe tek lidershipi i partisë. Kjo e bëri këtë fushatë të ngjante më shumë me një gare elektorale presidenciale amerikane sesa zgjedhje parlamentare evropiane.
Vlen gjithashtu për t’u theksuar se në këto zgjedhje të gjithë aktorët kryesor politik qenë pak a shumë të provuar të paktën njëherë në pushtet, asnjë nuk rezervonte më surpriza apo ngjallte ndonjë shpresë të veçantë, prandaj partitë nuk mund të krenoheshin më me sfilatën e kandidatëve të panjohur apo që vinin nga fusha të tjera të jetës, sikurse ndodhi në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 2005.
Duke qenë se të dy palët kryesore mund t’i lejonin vetes jo vetëm që të kishin intensitet e volum marketingu por edhe që të pajtonin ekspertët më të mirë të botës në këtë fushë, përfliten këtu Mark Penn dhe Arthur Finkelstein si strategët e dy partive kryesore. Në aspektin e mesazhit politik tre partitë kryesore të cilat edhe kryen një fushatë profesionale elektorale, Partia Demokratike, Partia Socialiste dhe Lëvizja Socialiste për Integrimi, i kishin shumë mirë të përvijuara e konturuara linjat e fushatës. Partia Demokratike si edhe partia në pushtet mbajti në më të shumtën e kohës një mesazh pozitiv duke u krenuar me bilancin e qeverisë së deriatëhershme dhe duke theksuar arritjet që motivonin rikonfirmimin e mandatit. Partia Socialiste anoi më shumë nga fushata negative duke nxjerrë në pah problemet, dështimet dhe skandalet e qeverisë së Partisë Demokratike ndërkohë që LSI u bazua më shumë në një çështje atë të krizës ekonomike si dhe tek lideri i forcës politike duke dashur që ta portretizojë si njeriu me një plan.
Një tjetër element karakteristik i fushatës zgjedhore që ka çuar në përqendrimin tek imazhi i partisë dhe marketingu politik ishte mungesa e përmbajtjes ideologjike apo programore. Për rrjedhojë partitë politike kësaj radhe garuan më shumë me formën sesa me përmbajtjen, më shumë me imazhin sesa me mesazhin, më shumë me ambalazhin sesa me produktin, duke e shndërruar fushatën më shumë në një përplasje të kompanive apo konsulentëve të ndryshëm të marketingut e fushatimit politik e duke e amerikanizuar në mënyrë të skajshme fushatën. Në fakt më shumë se një ballafaqim alternativash politike fushata ishte si një festival ku partitë e ndryshme garonin për të pajtuar në mënyrë ekskluzive artistët më të njohur për të organizuar edhe spektaklin më të arritur. Fatkeqësisht gjithë ky profesionalizimi i fushatës u bë në kurriz të lojës politike dhe nuk ia doli që të maskojë shterpëzimin e ofertës politike të garuesve dhe shterimit të admirimit politik për liderët respektiv. Prandaj gjithë kjo fushatë politike jo vetëm që nuk i dha një zgjidhje të shëndoshë politike vendit duke i lënë krahun e majtë dhe krahun e djathtë me një numër të barabartë deputetësh, por nuk ia doli as që të mobilizojë në mënyrë të bindshme elektoratin i cili kësaj radhe pati një pjesëmarrje prej 50.77% ndërkohë që tre zgjedhje më herët ka qenë 72.6%. Në fakt prania intensive e marrëdhënieve me publikun, marketingut politik dhe teknikave të avancuara fushatimi jo vetëm që nuk kompensojnë për mungesën e një oferte cilësore politike, por përkundrazi, rrisin kontrastin dhe e vënë më shumë në dukje dhe e bëjnë më të kuptueshme këtë shterpësi.
Topics: Shkrime | No Comments »
Gara drejt fundit
By adri | October 28, 2009
Gara drejt fundit
Botuar tek gazeta Shqip
Konformizmi dhe sjellja kolektivisht në mënyrë të ngjashme është fatkeqësisht ndër trashëgimitë më tipike që kemi marrë prej komunizmit. Kjo manifestohet me atë fenomen që në terminologjinë e shkencave sociale quhet “herd behaviour” dhe që më së miri mund të shqipërohej në shqip si “sjellje e kopesë”. Sjellja në fjalë nënkupton prirjen e shoqërisë për t’u përfshirë në mënyrë masive në të njëjtën sjellje të ngjashme ne veprimtari të ndryshme shoqërore, duke ndjekur turmën, modën apo perceptimet që mbizotërojnë në publik në një moment të dhënë. Këto perceptime shpesh mund të jenë të gabuara edhe pse përqafohen nga shumica, mirëpo përhapen lehtë si epidemi duke perfituar nga fakti që njerëzit në Shqipëri në pjesën dërrmuese e kanë të zbehtë individualitetin dhe janë më tepër produkte mjedisi. Këtu i shtohet edhe mungesa e përvojës me këtë sistem të demokracisë liberale dhe ekonomisë së tregut dhe një nivel relativisht i ulët i shkollimit dhe kulturës politike që i bën njerëzit ti gëlltisin gjërat si t’iu vijnë pa i bluajtur ndopak në mënyrë racionale. Mirëpo edhe kur këto perceptime janë të drejta në nismat e veta, vetë fakti që në ato sjellje turret e gjithë shoqëria bën që këtyre nismave t’ju shterojë dobia e madje të shndërrohen në kundërvepruese.
Një ndër fushat ku më dendur haset aplikimi i këtij termi është ekonomia dhe rastet e Shqipërisë të sjelljes në kope janë flagrante dhe dramatike. Në krye të listës renditet dhimbshëm mania e popullit shqiptar për të hedhur paratë në firmat piramidale, dhe aq e fortë ishte kjo tendencë publike sa njerëz të ndryshëm pa fijen e racionalizmit ende orvateshin të fusnin para tek Sudja e Gjallica në shkurt të vitit 1997 ndërkohë që qeveria kishte bllokuar tashmë Popullin dhe Xhaferin në dhjetor të vitit pararendës.
Përhapja e universiteteve me këtë ritëm galopant mund të konsiderohet sot si aplikimi i radhës i teorisë së kopesë në realitetin shqiptar. Lejimi i universiteteve private ishte padyshim një lajm i mirë dhe vërtetë entuziazmues për Shqipërinë pasi më në fund do të mundësonte hapjen e arsimit të lartë ndaj rregullave dhe efikasitetit të ekonomisë së tregut, do të tërhiqte kapitale të bollshme private, rriste diversitetin dhe konkurrencën tek oferta mësimore si dhe bënte të mundur aplikimin e përvojave, modeleve apo kurrikulave më bashkëkohore perëndimore. Mirëpo siç i thonë buka me kripë e kripa me karar dhe befas Shqipëria nga një treg i zhuritur u shndërrua nga një treg i mbingopur. Nga të qenurit ndër të fundit vende në Evropë për sa i përket hapjes së arsimit të lartë ndaj sektorit privat, jemi shndërruar në një ndër vendet me më shumë shkolla të larta private për frymë në Evropë me një numër që e ka kaluar tridhjetëshen. Sikur të mos mjaftonte me zgjedhjet shëmbullore të zhvilluara Kosova edhe pse ende shtet lehonë i jep një leksion të mirë Shqipërisë edhe për sa i përket universiteteve private, duke vendosur ato nën një nivel shumë më të rreptë mbikqyrje e duke i detyruar që nga 36 tani të jenë plotësisht funksional vetëm gjashtë shtëtë.
Në parim në kushtet e ekonomisë së tregut është më se legjitime që qoftë sipërmarrësit e qoftë konsumatorët potencialë të arsimit privat të veprojnë në liri të plotë, fundja më qafë veten paçin se janë të rritur e të vaksinuar e iu takon të marrin përsipër përgjegjësitë personale për zgjedhjet që bëjnë. Le të mësojnë duke e pësuar. Një tregu i takon të ketë edhe kioska që shesin qofte e kukurrec në zgarë që gëlltitet me ndonjë dhallë apo teke vodkë por ka edhe restorante ku shërbehet fois gras apo chateau briand të shoqëruar me brunello di montalcino apo don perignon. Mirëpo në rastin e arsimit të lartë ndryshe nga shija e një ushqimi që provohet menjëherë, shija e shkollimit zbulohet shumë vonë, aq vonë sa shpagimi apo kompensimi për një
”çorbë” të keqë të blerë stë hyn më në puna. Një tjetër problem ka të bëjë me koston e përgjithshme apo ndërlikimet që vijojnë një zgjedhje të gabuar. Ashtu sikurse individë të ndryshëm grykës donin që të shumëfishonin paratë që kishin për pak kohë duke dredhur zinxhirin nëpërmejet firmave piramidale, e mandej kur i humbën këto para nga kjo veprimtari e lirë kërkonin që shteti të mbarte pasojat financiare të zgjedhjeve të tyre të gabuara ekonomike. Ashtu kemi për të parë një lukuni injorantësh të diplomuar, që e kanë marrë shkollën duke kaluar më shumë kohë në kafene sesa në auditore, të cilët kur të zbulojnë se diploma e marrë pa djersë nuk vlen kurgjë në tregun e punës do fillojnë të pretendojnë vende pune e asistencë qyl nga shteti ose do shtojnë radhët e kontigjenteve të krimit.
Po të shikohet si po zhvillohet tregu i arsimit të lartë në Shqipëri vihet re me pikëllim se ashtu sikurse ka ndodhur më parë, tregu e ka për zakon të gravitojë në kahun e gabuar. Aq shumë është eklipsuar oferta cilësore prej ofertës sasiore, sa mund të thuhet që në arsimin e lartë shqiptar ne po vëmë re një garë të mirëfilltë drejt fundit.
Duhet pranuar që për vetë nga tradita e vobektë akademike e vendit tonë nuk mund të pretendohet të kemi një ambjent akademik të lulëzuar. Universiteti ynë i parë ka pesë dekada ndërkohë që ekonomia shqiptare në komunizëm ka qenë në rastin më të mirë bujqësore-industriale duke mos kërkuar shumë krah pune të kualifiuar e duke mos e nxitur zhvillimin e arsimit të lartë. Mirëpo studimet tregojnë që mbi 80% e asaj shtrese të vogël profesorësh e hulumtuesish që u krijua nga komunizmi ishin të parët që e braktisën vendin e u larguan për emigracion. Ata akademikë që ngelën prej atij sistemi ose janë të paktë, ose janë tejet të plakur e inaktiv ose thjesht zotërojnë njohuri të prapambetura që e kanë humbur vlerën në rrjedhën e viteve. Tranzicioni i ashpër shqiptar i hapi rrugën modeleve të tjera të suksesit apo pasurimit duke e zhvleftësuar rolin e shkollimit e për rrjedhojë duke mos e përmbushur nevojën për kuadro të kualifikuar mirë që ka pasur Shqipëria. Vetëm një përqindje e papërfillshme e të rinjve që u përfshinë në emigracionin ekonomik të viteve nëntëdhjetë e shfrytëzuan daljen në perëndim për t’u shkolluar e për t’u kthyer pastaj në atdhe si individë me kualifikim të lartë. Për rrjedhojë numërohen me gishta shqiptarët që kanë marrë një doktoraturë nga universitete të mira perëndimore, sidomos në fusha të shkencave sociale ku edhe tradita jonë është e varfër ndërkohë që nevoja është e madhe.
Nga ana tjetër viktimë e tranzicionit nuk është vetëm ambjenti akademik i gjymtuar, por edhe cilësia e arsimit parauniversitar. Shëmbja e rigorozitetit nëpër shkolla, migrimi i brendshëm që i çoi një pjesë e mirë të arsimtarëve në metropolin e Tiranës ose jashtë vendit, zhvleftësimi i zanatit të arsimtarit përkundrejt të tjerave veprimtarive ekonomike më pak të lodhshme por më fitimprurëse ka bërë që arsimi parauniversitar të dëmtohet rëndë. Jo vetëm që nuk është pëfituar nga liria dhe begatia e sistemit të ri politik për ta çuar shumë përpara arsimin parauniversitar, por e kundërta ka ndodhur, arsimi është përkeqësuar krahasuar me komunizmin si pasojë e mungesës së përgjegjësisë, llogaridhënies dhe përkushtimit. Aq keq është bërë situata prindërit e interesuar detyrohen të paguajnë që të çojnë fëmijët në kurse private plotësuese që në shkollë fillore. Sivjet janë ulur në bangat universitare maturantët që kanë lindur pas rënies së bustit të Enver Hoxhës në sheshin Skendërbej duke qenë kryekëput produkt i një sistemi të hallakatur shkollor.
Për rrjedhojë edhe po të kenë vullnetin e mirë e të jenë të sinqertë sipërmarrësit e universiteteve private e kanë mirëfilli të vështirë që të bëjnë një universitet privat që të jetë njëherazi i madh dhe cilësor. Në vendin tonë thjesht nuk ka mjaftueshëm kuadro për mbushur departamentet e një shkollë të madhe të lartë cilësore si dhe nuk ka mjaftueshëm maturantë cilësorë e me potencial të lartë. Fragmentimi i skajshëm i sektorit nuk bën gjë tjetër përveçse e bën akoma më të pamundur që të ndërtohen shkolla të larta cilësore. Këtu shtohet edhe fakti që ka shumë bursa për studime jashtë vendit për studentët e shkëlqyer si dhe fakti që vende si Gjermania, Franca, Suedia, Norvegjia, Finlanda etj. e kanë arsimin e lartë falas të subvencionuar nga shteti edhe për shtetasit e huaj. Kështu që ata pak maturantë që janë me të vërtetë shumë cilësor sa të dinë apo mësojnë një gjuhë të huaj e të kenë nota të mira e që janë në kërkim të një universiteti të mirë, mjaftojnë të kërkojnë në internet për të kuptuar që kostoja e jetës për tu shkolluar në universitete falas perëndimore është e përafërt me koston e një universitete privat plus koston e të jetuarit në Tiranë.
Përderisa gara e gjithë këtyre universiteteve private vështirë se mund të bëhet drejt përmirësimit, atëhere hapësira e konkurrimit ndodhet në kahun e përkeqësimit. Shumë prej universiteteve private po garojnë kush e kush ta japi më lehtë diplomën, me më pak mundim e angazhim, me më pak kërkesë llogarie e detyrime. Në këtë lojë të garës drejt fundit është futur fuqishëm edhe shteti, që në vend që të impenjohet e përqëndrojë burimet financiare, materiale e njerëzore për të bërë një universitet cilësor, ka vendosur që të bëjë sa më shumë universitete jo cilësore. Jo vetëm duke hapur universitetin e Durrësit e filialet e Kukësit, Sarandës dhe Peshkopisë të disa universiteteve publike por edhe duke shtuar skajshëm edhe kuotat e pranimit. Taktikën e filialeve e kanë adopotuar edhe universitetet private duke patur Kristalin që hap filiale në Korçë, Fier dhe Kukës si dhe Ufon që hap filialin në Berat Praktikisht mbi 90% e maturantëve shqiptarë shkojnë në universitet ndërkohë që në vende të përparuara si Britania e Madhe kjo shifër është më pak se 50%. Mirëpo si për të vërtetuar shprehjen gjithnjë ka edhe më keq e sikur mos të mjaftonte shterimi apo diskreditimi i diplomës universitare, tanimë ka nisur i njëjti barbarizëm me diplomat pasuniversitare duke lejuar një mizëri hapjesh programesh pasuniversitare qoftë në universitete private e qoftë atyre publike. Madje rastis që institucione të caktuar ofrojnë më shumë lloje masterash sesa kanë doktorë shkencash të lejuar për të dhënë mësim në master. E gjithë kjo bëhet në kurriz të arsimit profesional, duke e lënë Shqipërinë pa zanatçinj por përplot me të diplomuar të pashkolluar që janë të mbushur me iluzione e pretendime; bëhet duke sabotuar në mënyrë të pariparueshme cilësinë e burimeve njerëzore dhe aftësinë e shqiptarëve për të konkurruar denjësisht në tregun ndërkombëtar të punës. Leksionet e panumërta në forma shuplakash që na ka dhënë historia neve shqiptarëve me sa duket ende nuk ia kanë dalë të na bëjnë që të vëmë mend. Sërish shqiptarët zgjedhin të mësojnë duke pësuar e sna ngelet përveçse të presim kur do i dalë fundi kësaj të kushedisesate sjellje kopeje shqiptareske.
Topics: Shkrime | No Comments »
Shtet pa dinjitet
By adri | October 15, 2009
Shtet pa dinjitet
Botuar tek gazeta Shqip
Intensiteti i zhvillimeve të përditshme politike shpesh na shkëput nga panorama e përgjithshme e zhvillimeve historike që ndodhin në vendin tonë dhe na përqendrojnë tek probleme të panumërta që i lënë vendin njëra tjetrës por pa u zgjidhur asnjëherë. Shpesh zgjedhim që të mos e shohim panoramën e përgjithshme të zhvillimeve të vendit tonë, sepse do kurajë dhe shpatulla të forta përballimi i realitetit të hidhur të këtyre dy dekadave. Mjafton të përmendet fakti që në vendin etnikisht më homogjen të Evropës është dashur dy herë që të vijnë ushtri të huaja për të mbushur vakumin e rendit të brendshëm dhe për të mundësuar pajtimin e brendshëm.
Operacioni Pelican dhe Arcobaleno janë padyshim një njollë e madhe historike në dinjitetin e shtetit tonë si dhe një dëshmi e qartë e paaftësisë dhe kalbësisë së elitës sonë politike. Një turp tjetër që do ngelet barrë mbi historinë tonë ka për të qenë edhe paaftësia për t’iu bërë krahë pjesës tjetër të kombit kur e lypi nevoja e thjeshtë iu përulëm mëshirës së perëndimit dhe ndjeshmërisë së opinionit publik ndërkombëtar. Gjithë ato vite investime në bazë materiale e kuadro ushtarake nuk vlejtën për asgjë. Ushtria nuk iu gjet këtij vendi për të mbrojtur institucioneve dhe nuk shërbeu as për flamur. Po kështu është e dhimbshme që po mbushet 20 vjetori i rënies së murit të Berlinit dhe në vendin tonë ende nuk janë zhvilluar zgjedhje mjaftueshëm të lira e të ndershme sa të jenë të pranuara nga të gjitha palët që kanë marrë pjesë në të.
Kuptohet që listës së gjatë të paudhësive të panumërta të përjetuara nga shteti ynë nuk i mungon as përdhosja e kushtetutës në prillin e vitit të kaluar, duke u ndryshuar në mënyrë krejt të turpshme dokumentin më të rëndësishëm të shtetit tonë me një proces të zhvilluar natën si të ishte mbledhje kusarësh dhe jo e kuvendit të një shteti në zemër të Evropës.
Edhe pse preambula e Kushtetutës zotohet “për mbrojtjen e dinjitetit dhe të personalitetit njerëzor, si dhe për prosperitetin e të gjithë kombit” si dhe parashtrohet detyra për përmbushjen e aspiratës “shekullore të popullit shqiptar për identitetin dhe bashkimin kombëtar” shteti amë shqiptar në më të shumtën e kohës i ka lënë jetim shqiptarët në shtetet që na rrethojnë. Në çdo hap është parë një sjellje inferiore, pa kurrfarë krenarie apo trimërie në mbrojtjen interesit të shteti shqiptar apo të popullsisë shqiptare që banon përtej kufirit.
Lidhur me Maqedoninë dihet që në hapat e para të këtij shteti, Republika e Shqipërisë e njohu e i hapi dyert nga izolimi i Greqisë, pa kërkuar asgjë në këmbim, pa kërkuar asnjë përmirësim të gjendjes së shqiptarëve aty si kusht. Edhe pse kanë kaluar 8 vite nga marrëveshja e Ohrit, shume ngelet për t’u zbatuar. Madje jo vetëm që nuk zbatohet marrëveshja por shqiptarët diskriminohen në përfaqësimin politik duke iu dhënë në ndarjen e zonave zgjedhore të paktën 10 deputetë më pak sesa iu takon të kishin në proporcion me numrin e popullsisë. Për mos të folur pastaj për nisma të tjera të hapura të diskriminimit sikurse qe vjet ligji për nxitjen e pjellorisë së popullsisë sllave apo përpjekjet për të ndryshuar hartat administrative të Shkupit apo Strugës me synim heqjen e simboleve dhe gjuhës shqipe nga këto qytete shqiptare. Vitit të kaluar kur në mënyrë nëpërkëmbëse shteti maqedonas vendosi viza për shtetasit e shtetit tonë u desh të ndërhynte Bashkimi Evropian për ta kthyer këtë vendim, sepse zëri i shtetit tonë ishte i mekur.
Kur bëhet fjalë për Malin e Zi, kryeministri deklaron që shqiptarët aty gëzojnë maksimumin e të drejtave dhe lirive dhe se ky vend është shembull i respektimit të të drejtave të minoriteteve. Ndërkohë që shqiptarët aty nga kushtet e këqija e kanë braktisur në mënyrë masive tokën e tyre, diskriminohen me fondet qeveritare duke marrë si investime një fraksion të parave që derdhin në taksa, nuk iu kthehen pronat, nuk iu mbështetet arsimi, përjashtohen nga privatizimi i ndërmarrjeve që gjenden në trojet ku jetojnë si dhe nuk iu njihet siç duhet autonomia e qeverisjes vendore.
Lidhur me Kosovën kuptohet që duhet përmendur “kontribut”i i paçmuar i shtetit tonë në uljen e stekës së negociatave duke përmendur të parët “pavarësinë e kushtëzuar” në vend që të kërkonim një pavarësi të plotë pa patur nevojën për të gëlltitur pakon e hidhur të Ahtisaarit. Sabotimet e pandërprera të Republikës së Serbisë ndaj shtetit të brishtë të Kosovës në hapat e tij të para nuk kanë kurrfarë ndjeshmërie tek Republika e Shqipërisë përderisa nuk janë pjesë e marrëdhënieve bilaterale midis Tiranës dhe Beogradit. Madje në këto marrëdhënie ne jemi si gjithnjë më inferior duke iu hequr vizat ndërkohë që ata i kanë rënduar vizat ndaj shtetasve tonë, si dhe duke mos përmendur dhe kërkuar në asnjë rast dëmshpërblimin për minimin e kufirit tonë verilindor.
Mirëpo ja po e zëmë se Kosova ka zërin e saj në lidhje me marrëdhëniet me Serbinë, ka mbështetjen e SHBA-së e s’ka shumë nevojë për mbështetjen e Tiranës. Po për shqiptarët e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanovcit si i bëhet? Si është e mundur që të drejtat e këtyre shqiptarëve nuk përmenden asnjëherë sikurse nuk u përmendën në takimin e fundit të ministrit tonë të jashtëm me ministrin serb Jeremiç? Jo vetëm që shumë nga shqiptarët e dëbuar para 1999 aty nuk po lejohen të kthehen por të tjerë po ikin sidomos pas reprezaljeve të fundit që ka bërë policia serbe ndaj ish ushtarëve të UCK-së për akuza false për terrorizëm.
Marrëdhëniet me Greqinë mandej janë një shkelje me këmbë e dinjitetit të shtetit tonë. Jepet e drejta për të ndërtuar varreza për andartët grekë që kanë masakruar pa pikë mëshire mijëra civilë të jugut në gjysmën e parë të shekullit 20-të ndërkohë që ende nuk është ndërtuar një varrezë për viktimat e pastrimit etnik që është bërë me çamët. Madje për të mbushur këto varreza lejohet edhe përçudnimi i varreve civile të Kosinës pa mbajtur njeri përgjegjësi. Hapet shkolla greke në Himarë të cilën edhe qeveria socialiste nuk e ka lejuar si dhe emërohet ministër një zyrtar që ka fyer rëndë sovranitetin e shtetit duke marrë pjesë në një aktivitet përkujtimor të Traktatit të Korfuzit si dhe duke e deklaruar veten prefekt të Vorio Epirit.
Sikur mos të kishin mjaftuar gjithë këto së fundmi del edhe një marrëveshje për të ndryshuar territorin e Republikës së Shqipërisë duke ndryshuar me një firmë kufirin detar tonin. Marrëveshje kjo e kryer sërish fshehurazi, pa kurrfarë transparence dhe që me sa duket synon ti lajkatoj interesat gjeopolitik dhe energjetik të Greqisë. Ratifikimi i kësaj marrëveshjeje në parlament madje synohet që të bëhet shpejt e shpejt, për sa kohë opozita nuk është në parlament, dhe pa pritur që të rritet vetëdija publike dhe ndjeshmëria e popullit për shenjtërinë e integritetit territorial të Republikës së Shqipërisë. Në rrethana të tjera mbase nuk do të kishte hapësirë për alarmizëm dhe për dyshim për cenimin e interesave jetike të kombit tonë. Mirëpo rastet e panumërt të përmendur më sipër që kanë dëshmuar për nëpërkëmbjen e interesave tonë kombëtar dhe papërgjegjshmërinë e elitës qeverisëse, lënë të mendohet se kësilloj kompromisesh në kurriz të shtetit tonë nuk janë të pabesueshme. Dhashtë Zoti që të jemi gabim e ky shqetësim të jetë i pabazë dhe që ky mos të jetë një tjetër rast në aradhen e manifestimit të mungesës së dinjitetit të shtetit tonë në marrëdhëniet ndërkombëtare!
Megjithatë marrëveshje e mjegullt me implikime kaq serioze për sa kohë nuk është sqaruar, meriton maksimumin e vëmendjes nga institucionet më të larta të shtetit, në mënyrë të veçantë Presidentit dhe Prokurorisë. Presidenti është përgjegjësi numër një i sigurisë në vendin tonë dhe simbol i unitetit dhe po nuk foli për këtë gjë , nuk i ngelet shumë gjë tjetër për të justifikuar mbajtjen e ofiqit. Presidentit i takon gjithashtu të vërë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese për të shqyrtuar nëse kjo marrëveshje ndërkombëtare shkon apo ndesh me Kushtetutën dhe konkretisht me dispozitat kushtetuese që flasin për integritetin territorial të shtetit tonë. Ndërkohë këtu ka padyshim vend edhe për hetime nga prokuroria pasi neni 208 i Kodit Penal thotë “Dorëzimi plotësisht apo pjesërisht i territorit një shteti apo fuqie të huaj, me qëllim për të cenuar pavarësinë dhe integritetin e vendit, dënohet me burgim jo më pak se pesëmbëdhjetë vjet ose me burgim të përjetshëm. Ndërsa neni 210 deklaron se Marrëveshja e bërë me fuqi apo shtete të huaja për dorëzim pjesërisht ose tërësisht të territorit apo të forcave të armatosura e materialeve mbrojtëse, me qëllim për të cenuar integritetin e vendit, dënohet me burgim nga pesë gjer në dhjetë vjet. Rrethana të këtij lloji kalojnë skajin e tolerancës dhe kërkojnë shpluhurosjen e patriotizmit dhe ndërgjegjes kombëtare edhe të njerëzve me pragmatistë që kanë një rol në shoqërinë tonë. Nëse me të vërtetë kjo marrëveshje bëhet në kurriz të integritetit të shtetit tonë duke e çuar në fund atë pak dinjitet që na ka ngelur, historia ka për të na ndëshkuar e ka për të na njollosur nëse rrimë duarkryq dhe e lëmë të vihet në jetë.
Topics: Shkrime | No Comments »
RROKOPUJA E KAPITALIT SOCIAL SHQIPTAR
By adri | September 25, 2009
RROKOPUJA E KAPITALIT SOCIAL SHQIPTAR
botuar tek gazeta Shqip
Në shkencat politike gjithnjë e më shumë po zë hapësirë studimi i rolit të të ashtuquajturit ‘kapitali social‘, në zhvillimin e një vendi. Lidhur me këtë temë, spikat puna e Robert Putnam, i cili zhbironte se çfarë e bënte funksionale demokracinë. Përse në disa vende, institucionet demokratike mbijetojnë e në disa vende të tjera dështojnë? Në librin “Vënia e demokracisë në punë: traditat qytetare në Italinë moderne” (Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy), ai bën një analizë të thellë të qeverive rajonale të Italisë dhe del me disa konkluzione, që nxjerrin në pah vlerën e madhe të kapitalit social në zhvillimin dhe konsolidimin e demokracisë.
Kapitali social nënkupton atë masë mirëbesimi social, normash dhe rrjetesh që mund të përdoren nga njerëzit për të zgjidhur probleme të zakonshme. Këtu përfshihen institucione, marrëdhënie apo zakone e tradita, të cilat karakterizojnë ndërveprimin social të individëve. Sa më të shumta e të shpeshta të jenë këto rrjete aq më shumë rritet shansi që anëtarët e komunitetit të bashkëpunojnë për përfitime të ndërsjella. Po kështu rriten përfitimet që vijnë prej mirëbesimit, reciprocitetit, informacionit dhe bashkëpunimit që përftohet prej këtyre rrjeteve sociale. Një numër gjithnjë e më i madh studimesh po e dëshmon qartë që kapitali social është shumë i nevojshëm për të zhvilluar ekonominë dhe demokracinë e një vendi, si edhe për ta bërë këtë zhvillim të qëndrueshëm e jetëgjatë. Për këtë arsye, madje institucione ndërkombëtare, si për shembull Banka Botërore, ka nisur projekte konkrete që synojnë të rrisin kapitalin social, duke besuar se me anën e kësaj rritjeje do mund të përmirësohet efikasiteti dhe qëndrueshmëria e aftësive të një komuniteti për të zgjidhur problemet e veta.
Kur flitet për kapital social bëhet fjalë për rrjete të angazhimit social, si për shembull shoqatat artistike, joqeveritare, klubet sportive apo të tjera bashkësi bashkëpunimi që mbledhin individë të interesuar në aktivitete kolektive. Me kapital social kemi të bëjmë edhe kur një fqinj ruan shtëpinë e fqinjit, kur ky i fundit është me pushime, kur mund të shkohet te dyqani poshtë shtëpisë e të blihen mallra, pa pasur rrezikun që janë të skaduara, kur mund të blesh një bluzë me besimin që është markë origjinale, kur gjithë pallati mbledh paratë për të ndërtuar një pompë të përbashkët uji e jo duke ndërtuar secili pompën e vet, kur gjithë banorët e një rrugice dalin të pastrojnë rrugën dhe nuk shqetësohen vetëm për oborrin e tyre.
Rolin e besimit në zhvillim e ka trajtuar hollësisht edhe Fukuyama, në librin e tij “Besimi: Virtytet sociale dhe krijimi i begatisë”. Fukuyama mendon se, një ndër arsyet pse vende si Japonia e Gjermania dominojnë në tregun botëror, ka të bëjë pikërisht me faktin që këto vende karakterizohen nga rrjete të shumta organizatash vullnetare dhe strukturash komunitare, ndaj të cilave individët kanë nënshtruar interesat e ngushta. Sipas tij, vetëm shoqëritë që zotërojnë nivele të larta të besimit social mund të krijojnë biznese të mëdha dhe fleksible, duke u shkëputur nga bizneset e vogla familjare. Kjo, pasi besimi i lartë ul kostot administrative, rrit besueshmërinë institucionale dhe mundëson krijimin e organizatave të mëdha dhe efikase që përfshijnë shumë njerëz. Nga ana tjetër, ai vëren se vendet që kanë besim social të ulët vuajnë nga korrupsioni dhe trafiku i influencës, si edhe karakterizohen nga organizata të vogla e joefikase. Gjithashtu, vihet re se ndjesia më e madhe e afërsisë, solidaritetit dhe përkujdesjes reciproke në një komunitet ndikon në uljen e kriminalitetit. Tregtia dhe bizneset mund të zmadhohen dhe shtohen, nëse rritet niveli i besimit dhe mirëkuptimit midis bashkëpunëtorëve, ortakëve apo partnerëve. Edhe arsimi është parë se ecën përpara, nëse komuniteti është më i përfshirë.
Rënia e kapitalit social është parë si një fenomen shqetësues shumë i pranishëm edhe në vendet e zhvilluara të pasura me kapital social, mirëpo sondazhet e Eurobarometrit tregojnë që niveli i kapitalit social në vendet ish-komuniste është shumë më i ulët se sa ai i vendeve perëndimore. Fatkeqësisht, regjimi komunist i zhduku konceptet e shoqërisë civile, filantropisë, bamirësisë, pluralizmit, duke e dëmtuar rëndë dimensionin e kapitalit social. Edhe ato punë që thirreshin ‘vullnetare‘, në fakt ishin të detyruara, duke i dhënë vullnetarizmit një emër të keq. Kuptohet që ne, duke pasur edhe një komunizëm më të rreptë se në çdo vend tjetër komunist, me përjashtim mbase të Koresë së Veriut, kemi pasur si trashëgimi, pas rënies së komunizmit, një kapital social më të vogël.
Periudha postkomuniste nuk është shoqëruar me një lulëzim domethënës të kapitalit social në Shqipëri. Lëvizjet migratore, qoftë migracioni i brendshëm e qoftë emigracioni drejt vendeve të Perëndimit, kanë penguar farkëtimin e sensit të komunitetit, të lidhjeve sociale. Po kështu, struktura ekonomike që na karakterizon është kryesisht e bazuar te bizneset familjare me pak punonjës dhe jo te ndërmarrjet e mëdha, ku të përfshiheshin në punë shumë individë që nuk kanë lidhje familjare apo origjinë të njëjtë. Edhe feja, si një ndër institucionet kryesore të ndërveprimit social, u çrrënjos aq keq gjatë komunizmit në Shqipëri, sa ribërja e ligjshme e besimit fetar nuk u shoqërua me një rilindje të pasionit fetar në masë në vendin tonë.
Për ta matur nivelin e kapitalit social shqyrtohen disa elemente. Së pari, studiohet pjesëmarrja qytetare, konkretisht e shprehur nga anëtarësia në parti politike e organizata joqeveritare, përfshirja në institucione fetare, në sindikata, në grupe interesi e në shoqata për interesa të veçantë artistike, sportive e kulturore. Gjithashtu, dimensioni i kapitalit social matet edhe nga niveli i besimit që ekziston në shoqëri. Me besim, në këtë rast, nënkuptohet se sa të besueshëm i konsiderojnë të panjohurit individët e një shoqërie. Mjafton të shikojmë dritaret me hekura, të mbërthyera mirë edhe në katet e treta, si edhe muret e larta dhe gardhet e pakapërcyeshme, me të cilat rrethohen oborret e shtëpive përdhese, për të kuptuar nivelin e ulët të besimit që mbizotëron në vendin tonë.
Një tjetër element matës është dendësia e rrjeteve sociale. Mirëpo edhe këtu nuk është se ka ndonjë numër të madh organizatash formale apo joformale aktive në shoqërinë shqiptare. Niveli i altruizmit, i shprehur në formën e parave të dhëna në bamirësi ose në numrin e individëve të angazhuar në punë vullnetare, në Shqipëri mbetet përtokë. Po ashtu, pesha matet edhe duke parë impaktin e këtyre rrjeteve sociale në jetën e përditshme. Edhe këtu është më se e qartë që e gjithë shoqëria jonë vështirë se shikon ndonjë zgjidhje të problemeve individuale apo shoqërore tjetërkund, përveçse te shteti. Shoqëria civile mbetet jashtëzakonisht e dobët dhe kryesisht mund të konsiderohet si instrument në dorën e politikave apo prioriteteve të vendosura prej donatorëve më shumë se sa një përgjigje e nevojave dhe interesave të shoqërisë.
Në të tilla kushte, duket qartë që problemet e demokracisë në Shqipëri nuk kanë të bëjnë vetëm me çështje institucionale, politike apo ekonomike, por edhe me ato kulturore. Shoqëria jonë, përveç të tjerave, ka nevojë që të arnojë atë copë tekstili që i mban njerëzit bashkë, të ripërtërijë e të forcojë indet apo ligamentet që e mbajnë bashkë këtë shoqëri. Me pak fjalë, zhvillimi nuk vjen vetëm nëpërmjet institucioneve më të konsoliduara, partive politike më efikase dhe bizneseve më fitimprurëse, por edhe prej aktiviteteve të përditshme të secilit prej nesh, nëse ne vendosim që t‘i marrim më seriozisht marrëdhëniet njerëzore e të përkushtohemi më shumë ndaj dimensionit tonë social. Pra, duke u përfshirë në më shumë grupime, që mbledhin njerëz me interesa të njëjta arti, sporti apo feje, për të rritur shanset që të bëjnë miq të rinj e që i përkasin një sfondi tjetër personal; duke ndihmuar një njeri tjetër, që ka probleme me makinën; duke kaluar më pak kohë para televizorit e më shumë kohë me miqtë; duke dalë në votim e duke u anëtarësuar nëpër parti për t‘i ndryshuar gradualisht nga brenda; duke u ushtruar në palestër apo dalë për vrap me të tjerë; duke përshëndetur dhe biseduar me fqinjët; duke marrë pjesë në çdo aktivitet kulturor që organizohet në zonën ku jetohet; duke ripërtërirë kontaktet me miq të vjetër, duke dhënë dhurata; duke përshëndetur njerëzit pak të njohur rrugëve; duke thënë ‘faleminderit‘ kurdoherë që jepet mundësia e duke e mbajtur derën hapur për njeriun që vjen prapa kur hyjmë në një ambient publik. Fare pak njerëzillëk mund të bëjë diferencën!
Topics: Shkrime | No Comments »
« Previous Entries